Shloka 23
च्यवन-कुशिक-संवादः
Cyavana–Kuśika Dialogue on Hospitality, Service, and Lineage Questions
भीष्म उवाच आत्मवत् तस्य कुर्वीत संस्कारं स्वामिवत् तथा । त्यक्तो मातापितृभ्यां यः सवर्ण प्रतिपद्यते,भीष्मजीने कहा--बेटा! जिसको माता-पिताने त्याग दिया है, वह अपने स्वामी (पालक) पिताके वर्णको प्राप्त होता है। इसलिये उसके पालन करनेवालेको चाहिये कि वह अपने ही वर्णके अनुसार उसका संस्कार करे
bhīṣma uvāca | ātmavat tasya kurvīta saṃskāraṃ svāmivat tathā | tyakto mātāpitr̥bhyāṃ yaḥ savarṇaḥ pratipadyate |
ภีษมะกล่าวว่า “ลูกเอ๋ย พึงประกอบสังสการแก่เด็กเช่นนั้นดุจบุตรของตนเอง และดุจผู้พึ่งพิงอันชอบธรรมในความอุปถัมภ์ของตน ผู้ที่ถูกบิดามารดาทอดทิ้ง ย่อมถูกนับเข้าสู่วรรณะของผู้ปกครองที่รับไว้และเลี้ยงดู; เพราะฉะนั้น บิดาผู้อุปการะพึงทำสังสการให้ตามวรรณะของตนเอง”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
If parents abandon a child and a guardian accepts and maintains him, the guardian bears dharmic responsibility to perform the child’s saṃskāras properly, treating him as one’s own; the child is socially reckoned to the guardian’s varna for purposes of rites and formation.
In Bhishma’s dharma-instruction (Anushasana Parva), he lays down a rule concerning an abandoned child: once taken in by a protector, the child’s ritual upbringing and social classification for rites follow the protector who assumes care.