Shloka 14
गोमूल्यनिर्णयः — The Determination of Value through the Cow
Nahuṣa–Cyavana Episode
एते5पि सदृशान् वर्णान् जनयन्ति स्वयोनिषु । मातृजात्या: प्रसूयन्ते हवरा हीनयोनिषु
Bhīṣma uvāca: ete 'pi sadṛśān varṇān janayanti svayoniṣu | mātṛjātyāḥ prasūyante 'varā hīna-yoniṣu ||
แม้ชนผู้เป็นวรรณะปนเปก็เมื่อร่วมกับสตรีในหมู่ของตน ย่อมให้กำเนิดบุตรผู้มีฐานะวรรณะใกล้เคียงตน แต่เมื่อคบหาสตรีผู้กำเนิดต่ำกว่า ย่อมเกิดบุตรที่ถือว่าต่ำทรามกว่า และบุตรเช่นนั้นย่อมนับตามสายชาติกำเนิดของมารดา
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a dharma-śāstra style claim: unions within one’s own varṇa are said to yield offspring of the same status, while unions with lower-born women are said to produce ‘inferior’ offspring, whose social identity is counted by the mother’s lineage.
Bhishma is instructing (as a dharma-teacher figure in Anuśāsana Parva) on norms of marriage, lineage, and social classification, explaining how different kinds of unions are traditionally believed to affect the status of children.