Shloka 31
Śulka, Kanyā, and Dauhitra-Riktha: Discourse on Bride-Price and Inheritance Rights (शुल्क-कन्या-दौहित्र-रिक्थविचारः)
लक्षणं लक्षणेनैव वदनं वदनेन च । विधाय न मया चोक्तं सत्यमेतद् गुरोस्तथा,“मैंने जब गुरुपत्नीकी रक्षाके लिये उनके शरीरमें सूक्ष्मरूपसे प्रवेश किया था तब मेरी लक्षणेन्द्रिय उनकी लक्षणेन्द्रियसे और मुख उनके मुखसे संयुक्त हुआ था। ऐसा अनुचित कार्य करके भी मैंने गुरुजीको यह सच्ची बात नहीं बतायी”
lakṣaṇaṁ lakṣaṇenaiva vadanaṁ vadanena ca | vidhāya na mayā coktaṁ satyam etad guros tathā ||
ประสาทสัมผัสของข้าพเจ้าได้ประสานกับประสาทสัมผัสของนาง และปากของข้าพเจ้ากับปากของนางก็แนบสนิท ถึงกระนั้น—แม้จะกระทำเพื่อคุ้มครองภรรยาของอาจารย์—เมื่อได้ทำการอันไม่สมควรนั้นแล้ว ข้าพเจ้าก็มิได้กราบทูลความจริงนี้แก่อาจารย์
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even when an act is motivated by protection or duty, one must examine its propriety and be accountable; withholding truth from one’s guru (or moral authority) becomes an ethical failing, highlighting the tension between intention, action, and truthfulness.
Bhishma recalls an episode in which, to safeguard his teacher’s wife, he entered her body in a subtle manner, resulting in an intimate joining of faculties (senses and mouth). He admits that despite this questionable act, he did not disclose the full truth to his teacher.