Shloka 106
Devaśarmā–Vipula Dialogue on Ahorātra–Ṛtu as Moral Witnesses (अनुशासन पर्व, अध्याय ४३)
असज्जन्त प्रजा: सर्वा: कामक्रोधवशं गता: । वे मतवाली युवतियाँ कामलोलुप होकर पुरुषोंको सदा बाधा देती रहती हैं। देवेश्वर भगवान् ब्रह्माने कामकी सहायताके लिये क्रोधको उत्पन्न किया। इन्हीं काम और क्रोधके वशीभूत होकर स्त्री और पुरुषरूप सारी प्रजा परस्पर आसक्त होती है
asajjanta prajāḥ sarvāḥ kāmakrodhavaśaṃ gatāḥ |
ภีษมะกล่าวว่า “สรรพชีวิตทั้งปวงย่อมติดพัน ตกอยู่ใต้อำนาจแห่งกามและโทสะ เพื่อเกื้อหนุนกามนั้น พระพรหมาผู้เป็นเจ้าแห่งเทพได้ทรงบังเกิดโทสะขึ้น; และเมื่อถูกกามกับโทสะครอบงำแล้ว สรรพประชาในรูปหญิงและชายย่อมยึดติดกันและกัน”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Desire (kāma) and anger (krodha) are powerful binding forces; when people fall under their control, attachment and social disturbance follow. The ethical lesson is to restrain these passions so that conduct remains aligned with dharma.
Bhīṣma is instructing on moral psychology and social ethics, explaining how creation becomes mutually attached under the sway of kāma and krodha, and attributing the emergence of krodha to Brahmā as a force that supports desire’s operation.