Shloka 17
Vipulopākhyāna—Ruci-rakṣā and Śakra’s Māyā (विपुलोपाख्यानम्—रुचिरक्षणं शक्रमाया च)
ऋणमुन्मुच्य देवानामृषीणां च तथैव च । 8 ॥ विप्राणामतिथीनां च पठचमम्
ṛṇam unmucya devānām ṛṣīṇāṁ ca tathaiva ca | viprāṇām atithīnāṁ ca ||
ภีษมะอธิบายว่า คฤหัสถ์พึงตั้งใจชำระ ‘หนี้’ แห่งระเบียบชีวิตอันศักดิ์สิทธิ์ให้ครบถ้วน: ต่อเทวะด้วยยัญญะและการบูชา, ต่อฤๅษีด้วยการศึกษาพระเวท (สวาธยายะ), ต่อบรรพชนด้วยการมีบุตรผู้ประเสริฐและประกอบศราทธะ, ต่อพราหมณ์ด้วยทาน, และต่อแขกผู้มาเยือนด้วยการต้อนรับอันสมควร. ผู้ใดปฏิบัติตามนี้ และประกอบกรรมตามคัมภีร์ด้วยความบริสุทธิ์และความนอบน้อม ผู้นั้นย่อมไม่คลาดจากธรรมในอาศรมคฤหัสถ์.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A householder preserves dharma by repaying fundamental obligations—through worship/sacrifice, Vedic study, generosity, and hospitality—performed with purity and humility.
In Bhīṣma’s instruction on dharma (Anuśāsana Parva), he outlines the householder’s ethical-religious responsibilities, framing them as ‘debts’ that must be discharged to sustain social and cosmic order.