Shloka 32
Viśvāmitra-janma: Ṛcīka–Satyavatī–Gādhi and the Charu Exchange (विश्वामित्र-जन्म: ऋचीक–सत्यवती–गाधि वृत्तान्तः)
व्यत्यासं वृक्षयोश्वापि करवाव शुचिस्मिते । यदि प्रमाणं वचनं मम मातुरनिन्दिते,“पवित्र हास्यवाली मेरी अच्छी बेटी! यदि तुम मेरी बात मानने योग्य समझो तो हमलोग वृक्षोंमें भी अदल-बदल कर लें"
vyatyāsaṃ vṛkṣayoś cāpi karavāva śucismite | yadi pramāṇaṃ vacanaṃ mama mātur anindite ||
ภีษมะกล่าวว่า “โอ้ผู้มีรอยยิ้มอันบริสุทธิ์ ผู้ไร้มลทิน! เรามาแลกตำแหน่งกันแม้ระหว่างต้นไม้ทั้งสองเถิด หากเจ้าถือถ้อยคำของมารดาเราเป็นหลักฐานและควรรับฟัง ก็ให้เป็นไปเช่นนั้น”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds pramāṇa—treating a respected elder’s instruction (here, the mother’s word) as an authoritative guide for action—linking ethical conduct with deference to legitimate familial authority.
Bhīṣma addresses a blameless, fair-smiling woman and proposes an exchange ‘even between the two trees,’ framing the proposal as contingent on accepting his mother’s statement as binding authority.