Shloka 23
तीर्थवंशोपदेशः
Tīrtha-vaṃśa Upadeśa: Instruction on the Fruits of Sacred Waters
श्राद्धे दैवे च निर्दिष्टो ब्राह्मणो भरतर्षभ । दातुः प्रतिग्रहीतुश्न शृणुष्वानुग्रह पुन:
bhīṣma uvāca | śrāddhe daive ca nirdiṣṭo brāhmaṇo bharatarṣabha | dātuḥ pratigrahītuś ca śṛṇuṣvānugrahaṃ punaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า “โอ ผู้ประเสริฐแห่งวงศ์ภารตะ! บรรดาพราหมณ์ผู้พึงเว้นในพิธีบูชาเทพและในพิธีศราทธะนั้น เราได้ระบุไว้แล้วก่อนหน้านี้ บัดนี้จงฟังอีกครั้ง—ด้วยความเมตตาอันเป็นข้อผ่อนปรน—เราจักกล่าวถึงคุณลักษณะของผู้ให้ทานและผู้รับทาน ซึ่งแม้โดยหลักจะถูกห้ามในศราทธะ แต่ด้วยคุณธรรมพิเศษจึงนับว่าเป็นผู้ควรรับได้”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ritual eligibility is governed by dharma: certain recipients are normally excluded from divine and ancestral rites, yet Bhishma signals that compassionate, rule-based exceptions (anugraha) may apply when special qualifying virtues are present—especially concerning the ethics of giving and accepting gifts.
Bhishma continues instructing Yudhishthira in Anushasana Parva. Having already described which Brahmins are disqualified for daiva rites and śrāddha, he now transitions to a further discussion of donors and recipients—explaining nuanced cases where someone otherwise prohibited may still be accepted due to particular merits.