Shloka 52
न जातु त्वमिति ब्रूयादापन्नो5पि महत्तरम् | त्वंकारो वा वधो वेति विद्वत्सु न विशिष्यते
na jātu tvam iti brūyād āpanno 'pi mahattaram | tvaṃkāro vā vadho veti vidvatsu na viśiṣyate, yudhiṣṭhira |
ภีษมะกล่าวว่า “ยธิษฐิระเอ๋ย แม้ตกอยู่ในภัยพิบัติอันใหญ่หลวง ก็อย่าได้เรียกผู้สูงศักดิ์ด้วยสรรพนามสนิทว่า ‘เจ้า/เธอ’ (ตฺวํ) เลย ในทัศนะของบัณฑิต การล่วงเกินด้วยคำว่า ‘ตฺวํ’ กับการทำร้ายให้ถึงตาย หาได้ต่างกันไม่”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
One must maintain respectful forms of address toward elders and superiors; insulting speech—especially the undue familiar ‘tvam’—is treated by the wise as a grave offense, comparable in moral weight to physical harm.
In the Anuśāsana Parva’s instruction section, Bhīṣma continues advising King Yudhiṣṭhira on dharma and proper conduct, here emphasizing verbal discipline and the ethical seriousness of disrespectful address toward the worthy.