Shloka 72
वेधा: स्वाड्रोडजित: कृष्णो दृढ: सड्कर्षणो<च्युत: । वरुणो वारुणो वृक्ष: पुष्कराक्षो महामना:,५४७ वेधा:-सब कुछ विधान करनेवाले, ५४८ स्वाड्र:-कार्य करनेमें स्वयं ही सहकारी, ५४९ अजित:-किसीके द्वारा न जीते जानेवाले, ५५० कृष्ण:-श्यामसुन्दर श्रीकृष्ण, ५५१ दृढ:-अपने स्वरूप और सामर्थ्यसे कभी भी च्युत न होनेवाले, ५५२ सड्कर्षणो<च्युत:- प्रलयकालमें एक साथ सबका संहार करनेवाले और जिनका कभी किसी भी कारणसे पतन न हो सके--ऐसे अविनाशी, ५५३ वरुण:-जलके स्वामी वरुणदेवता, ५५४ वारुण:- वरुणके पुत्र वशिष्ठस्वरूप, ५५५ वृक्ष:-अश्व॒त्थवृक्षरूप, ५५६ पुष्कराक्ष:-कमलके समान नेत्रवाले, ५५७ महामना:-संकल्पमात्रसे उत्पत्ति, पालन और संहार आदि समस्त लीला करनेकी शक्तिवाले
vedhāḥ svāḍro 'jitaḥ kṛṣṇo dṛḍhaḥ saṅkarṣaṇo 'cyutaḥ | varuṇo vāruṇo vṛkṣaḥ puṣkarākṣo mahāmanāḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า: “พระองค์คือ เวธา ผู้ทรงกำหนดสรรพสิ่ง; สวาฑระ ผู้พอเพียงด้วยพระองค์เองในการกระทำกิจทั้งปวง; อชิตะ ผู้ไม่มีผู้ใดพิชิตได้; กฤษณะ พระผู้ทรงผิวดุจเมฆคราม; ทฤฑะ ผู้มั่นคงไม่หวั่นไหว; สังกรษณะ ผู้รวบสรรพสัตว์เข้าสู่กันในกาลปรลัย; และ อจยุตะ ผู้ไม่เคยเสื่อมจากสภาวะ. พระองค์คือ วรุณะ เจ้าแห่งนทีและมหาสมุทร; วารุณะ ผู้สืบเนื่องจากวรุณะ; วฤกษะ ผู้เป็นต้นไม้ศักดิ์สิทธิ์; ปุษกรากษะ ผู้มีเนตรดุจดอกบัว; และ มหามนา ผู้มีพระประสงค์อันไพศาล.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches contemplative devotion through divine epithets: the Supreme is portrayed as unconquerable, unwavering, and infallible, governing creation and dissolution while sustaining cosmic order. Remembering these names frames ethical life as alignment with a stable, righteous cosmic principle (ṛta/dharma).
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and praises the Supreme through a sequence of names and attributes. This verse continues that litany, identifying the Lord with cosmic functions (ordination, dissolution), divine guardianship (Varuṇa), and auspicious iconography (lotus eyes, sacred tree).