Shloka 64
धर्मगुब् धर्मकृद् धर्मी सदसत्क्षरमक्षरम् । अविज्ञाता सहसारांशुविधाता कृतलक्षण:,४७५ धर्मगुप्-धर्मकी रक्षा करनेवाले, ४७६ धर्म-कृत्-धर्मकी स्थापना करनेके लिये स्वयं धर्मका आचरण करनेवाले, ४७७ धर्मी-सम्पूर्ण धर्मोके आधार, ४७८ सत्- सत्यस्वरूप, ४७९ असत्-स्थूल जगत्स्वरूप, ४८० क्षरम्-सर्वभूतमय, ४८१ अक्षरम्- अविनाशी, ४८२ अविज्ञातादक्षेत्रज्ञ जीवात्माको विज्ञाता कहते हैं, उनसे विलक्षण भगवान् विष्णु, ४८३ सहस्रांशु:-हजारों किरणोंवाले सूर्यस्वरूप, ४८४ विधाता-सबको अच्छी प्रकार धारण करनेवाले, ४८५ कृतलक्षण:-श्रीवतसत आदि चिह्लोंको धारण करनेवाले
dharmagup dharmakṛd dharmī sadasat kṣaram akṣaram | avijñātā sahasrāṃśu-vidhātā kṛtalakṣaṇaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า: พระองค์ทรงเป็นผู้พิทักษ์ธรรม ผู้สถาปนาธรรมด้วยการทรงประพฤติธรรมเอง และเป็นรากฐานแห่งความชอบธรรมทั้งปวง พระองค์ทรงเป็นทั้งสัจจะและโลกที่ปรากฏ ทั้งสิ่งที่เสื่อมสลายและสิ่งที่ไม่เสื่อมสลาย ทรงเป็นผู้รู้ที่อยู่เหนือผู้รู้ (เหนืออาตมันปัจเจก) เป็นผู้มีรัศมีพันประดุจสุริยะ เป็นผู้ทรงค้ำจุนและกำหนดระเบียบแก่สรรพสิ่ง และทรงมีเครื่องหมายศักดิ์สิทธิ์ประดับพระวรกาย
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents Viṣṇu as the ultimate ground of dharma and reality: he both protects and enacts dharma, and he encompasses apparent opposites—truth and world, perishable and imperishable—showing that ethical order and cosmic order are rooted in the divine.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma is instructing and praising the supreme deity through a litany of epithets. This verse is part of that praise, identifying the deity’s moral role (guardian of dharma) and metaphysical scope (both kṣara and akṣara), reinforcing the devotional and ethical frame of Bhīṣma’s teaching.