Shloka 30
उपेन्द्रो वामन: प्रांशुरमोघ: शुचिरूर्जित: । अतीन्द्र: संग्रह: सर्गो धृतात्मा नियमो यम:
upendro vāmanaḥ prāṁśur amoghaḥ śucir ūrjitaḥ | atīndraḥ saṁgrahaḥ sargo dhṛtātmā niyamo yamaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—พระองค์คืออุเปนทระ คือวามนะ; ผู้สูงใหญ่ผู้ก้าวล่วงโลกทั้งหลาย; ผู้กระทำการไม่เคยสูญเปล่า; ผู้บริสุทธิ์ผู้ชำระผู้ระลึก สรรเสริญ และบูชาให้ผ่องใส; ผู้ทรงมหาพละ; ผู้เหนือกว่าแม้อินทร์ด้วยญาณและอิศวรภาพโดยกำเนิด. พระองค์คือ ‘สังคหะ’ ผู้รวบคืนสรรพสิ่งในกาลปรลัย; คือ ‘สรรคะ’ เหตุแห่งการสร้าง; คือผู้ทรงตั้งมั่นในตน ผู้ทรงรับรูปด้วยพระประสงค์แม้ทรงไม่เกิด. พระองค์คือ ‘นิยามะ’ หลักแห่งการยับยั้งที่คุมสรรพสัตว์ให้อยู่ในขอบเขต; และคือ ‘ยมะ’ ผู้กำกับภายใน สถิตในหทัยแล้วควบคุมจากภายใน.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the divine is not only an object of worship but also the very structure of moral and cosmic regulation: creation and dissolution, strength and purity, and especially niyama/yama—restraint and inner governance—by which beings are held to their proper dharma.
Bhīṣma is reciting a sequence of honorific names (epithets) of Viṣṇu, highlighting his avatāra as Vāmana/Trivikrama and his roles as purifier, supreme lord beyond Indra, creator, withdrawer at pralaya, and inner regulator (yama) who disciplines from within.