Shloka 28
लोकाध्यक्ष: सुराध्यक्षो धर्माध्यक्ष: कृताकृत: । चतुरात्मा चतुर्व्यूहश्चतुर्दष्ट श्चतुर्भुज:
lokādhyakṣaḥ surādhyakṣo dharmādhyakṣaḥ kṛtākṛtaḥ | caturātmā caturvyūhaś caturdaṃṣṭraś caturbhujaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—พระองค์ทรงเป็นผู้ปกครองกำกับโลกทั้งปวง เป็นประมุขแห่งเทพ และเป็นผู้พิพากษาสูงสุดแห่งธรรมะ—ประทานผลอันสมควรแก่สิ่งที่ทำและสิ่งที่ละไว้. พระองค์คือกฤตากฤตะ—เป็น “สิ่งที่กระทำแล้ว” ในฐานะกิจ และเป็น “มิได้ถูกกระทำ” ในฐานะเหตุ. พระองค์ทรงมีสภาวะสี่ ประจักษ์เป็นสี่วยูหะ ทรงปรากฏเป็นผู้พิทักษ์ผู้มีเขี้ยวสี่ และทรงเป็นพระผู้มีสี่กร ผู้สถิต ณ ไวกุณฐะ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents the Lord as the cosmic administrator of dharma: the one who oversees worlds and gods and who ensures that actions (and even failures to act) yield appropriate consequences. Ethical order is not accidental; it is upheld by a supreme moral governance.
Bhishma is reciting a praise-description of Viṣṇu, listing divine epithets and forms. The focus is on Viṣṇu’s universal lordship and protective manifestations, situating him as the ultimate authority behind dharma and cosmic stability.