Shloka 24
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
समुद्रगामिनी सरिताओ! पृथ्वीपर या स्वर्गमें मैं किसीका भी ऐसा कोई विज्ञान नहीं देखती, जिसे उसने अकेले ही--दूसरोंका सहयोग लिये बिना ही सिद्ध कर लिया हो, इसीलिये मैं आपलोगोंसे सादर सलाह लेती हूँ ।। एवं सर्वाः सरिच्छेष्ठा: पृष्टा: पुण्यतमा: शिवा: । ततो देवनदी गड़्ा नियुक्ता प्रतिपूज्य च,इस प्रकार उमाने जब समस्त कल्याणस्वरूपा परम पुण्यमयी श्रेष्ठ सरिताओंके समक्ष यह प्रश्न उपस्थित किया, तब उन्होंने इसका उत्तर देनेके लिये देवनदी गंगाको सम्मानपूर्वक नियुक्त किया
samudragāminī saritaḥ! pṛthvīpar vā svargamadhye vāhaṁ kasyāpi tādṛśaṁ vijñānaṁ na paśyāmi, yat tenaikenaiva—anyasahāyyam vinā—siddhaṁ kṛtam; tasmād ahaṁ yuṣmābhyaḥ sādaraṁ mantraṁ pṛcchāmi. evaṁ sarvāḥ saricchreṣṭhāḥ pṛṣṭāḥ puṇyatamāḥ śivāḥ; tato devanadī gaṅgā niyuktā pratipūjyaca.
“โอ้สายน้ำผู้ไหลสู่มหาสมุทร! ไม่ว่าในโลกหรือในสวรรค์ เราไม่เห็นว่ามีความรู้แท้ใดที่ผู้ใดจะทำให้สำเร็จได้โดยลำพัง ปราศจากความช่วยเหลือของผู้อื่น เพราะฉะนั้นเราจึงขอคำปรึกษาจากพวกท่านด้วยความเคารพ” ครั้นอุมาได้ยกคำถามนี้ต่อหน้าบรรดานทีอันเป็นมงคลและบริสุทธิ์ยิ่งทั้งหลาย พวกนางก็ถวายเกียรติแด่เทวีนทีคงคา และแต่งตั้งให้นางเป็นผู้กล่าวตอบ
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes that meaningful knowledge and successful accomplishment are rarely achieved in isolation; humility and the willingness to seek counsel and cooperation are ethical strengths, not weaknesses.
Umā addresses the ocean-bound rivers, stating she has not seen any achievement perfected without others’ help, and asks them for advice. The assembled sacred rivers then honor Gaṅgā and appoint her to give the response.