Shloka 60
Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
(तथैव शूद्रा विहिता: सर्वधर्मप्रसाधका: । शूद्राश्न॒ यदि ते न स्यु: कर्मकर्ता न विद्यते ।।
śrīmaheśvara uvāca |
tathaiva śūdrā vihitāḥ sarvadharma-prasādhakāḥ |
śūdrāś ca yadi te na syuḥ karmakartā na vidyate ||
trayaḥ pūrve śūdramūlāḥ sarve karmakarāḥ smṛtāḥ |
brāhmaṇādiṣu śuśrūṣā dāsadharma iti smṛtaḥ ||
vārtā ca kāru-karmāṇi śilpaṁ nāṭyaṁ tathaiva ca |
ahiṁsakaḥ śubhācāro daivata-dvija-vandakaḥ ||
śūdro dharma-phalair iṣṭaiḥ svadharmeṇopayujyate |
evamādi tathānyac ca śūdradharma iti smṛtaḥ ||
etat te sarvam ākhyātaṁ cāturvarṇyasya śobhane |
ekaikasyeha subhage kim anyac chrotum icchasi śobhane ||
พระศรีมเหศวรตรัสว่า “ในทำนองเดียวกัน ศูทรก็ถูกกำหนดให้เป็นผู้ช่วยให้ระเบียบแห่งธรรมทั้งปวงสำเร็จลุล่วง หากไร้ศูทร ก็ย่อมไม่มีผู้ใดทำงานรับใช้ สามวรรณะก่อนหน้านั้นล้วนกล่าวว่าอาศัยรากฐานที่ศูทร เพราะศูทรเป็นผู้กระทำแรงงานแห่งการรับใช้; การปรนนิบัติพราหมณ์เป็นต้นนั้น ถูกจดจำว่าเป็นธรรมของทาส (ทาสะ) อันได้แก่ธรรมของศูทร การค้าขาย การดำรงชีพด้วยพาณิชย์ งานช่างฝีมือ งานศิลป์ และศิลปะการแสดง (นาฏยะ) ก็ประกาศว่าเป็นหน้าที่ของศูทร เขาควรเป็นผู้ไม่เบียดเบียน มีความประพฤติดี และเคารพเทพทั้งหลายพร้อมทั้งนอบน้อมทวิชะ ด้วยธรรมของตนเอง ศูทรย่อมบรรลุผลแห่งธรรมที่ปรารถนา ดังนี้และในแนวทางอื่นทำนองเดียวกัน ธรรมของศูทรจึงถูกสั่งสอน ทั้งหมดนี้เราได้อธิบายแก่เจ้าแล้ว โอ้ผู้ผุดผ่อง ว่าด้วยระเบียบสี่วรรณะ—ทีละวรรณะ โอ้สตรีผู้มีวาสนา บัดนี้เจ้าปรารถนาจะฟังสิ่งใดอีก?”
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The passage frames the Śūdra’s role as essential to sustaining the wider dharmic order through service and practical occupations, while emphasizing ethical restraints (non-violence, good conduct) and reverence toward deities and the twice-born; it also asserts that fulfilling one’s own duty (svadharma) yields the desired fruits of dharma.
Śrī Maheśvara continues a didactic explanation of cāturvarṇya, describing the duties and virtues associated with the Śūdra and then concluding that he has explained the dharmas of all four varṇas one by one, asking the listener what else she wishes to hear.