Shloka 5
Vānaprastha-dharma and Tapas: Śiva–Umā Saṃvāda
Forest-Stage Discipline and Austerity
देवगुह्ामिदं राजन् यमेनाक्लिष्टकर्मणा । नियमस्थेन युक्तेन तपसो महतः फलम्
bhīṣma uvāca | devaguhyam idaṃ rājan yamenākliṣṭa-karmaṇā | niyama-sthena yuktena tapaso mahataḥ phalam ||
ภีษมะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา นี่คือคำสอนอันเป็นเทวะและลี้ลับ ยมะผู้มีกรรมอันบริสุทธิ์ไร้ความเศร้าหมอง ตั้งมั่นในนียมะและมีวินัยในโยคะ จึงบรรลุคำสอนนี้เป็นผลอันยิ่งใหญ่แห่งตบะอันลึกซึ้ง”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That access to the highest, ‘divine-secret’ dharmic knowledge is not merely intellectual but is earned through purity of action, firm observance of self-restraint (niyama), disciplined yogic steadiness, and sustained tapas—whose ‘fruit’ is spiritual attainment.
Bhishma, instructing the king, introduces an esoteric doctrine and legitimizes it by tracing its origin to Yama, who attained this secret through great austerity and disciplined observance, thereby presenting it as authoritative and ethically grounded.