Shloka 19
Umā’s Inquiry and the Manifestation of the Third Eye (उमा–प्रश्नः तृतीयनेत्रोत्पत्तिः)
“जब स्वामी सुखपूर्वक सो जाते उस समय आवश्यक कार्य आ जानेपर भी मैं उन्हें कभी नहीं जगाती थी। इससे मेरे मनको विशेष संतोष प्राप्त होता था ।।
na āyasayāmi bhartāraṁ kuṭumbārthe ’pi sarvadā | guptagūḍhā sadā cāsmi susammṛṣṭa-niveśanā ||
ภีษมะกล่าวว่า—เมื่อสามีหลับอย่างผาสุก แม้มีงานจำเป็นเกิดขึ้น ข้าพเจ้าก็มิได้ปลุกเขาเลย; ความสำรวมเช่นนี้ทำให้ข้าพเจ้ามีความอิ่มเอมลึกในใจ แม้เพื่อการดูแลเรือนชาน ข้าพเจ้าก็มิได้รบกวนเขา ข้าพเจ้าปกปิดเรื่องลับของตระกูลไว้เสมอ และดูแลให้เรือนกับลานบ้านกวาดถูสะอาด เป็นระเบียบเรียบร้อย
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights household dharma expressed through considerate restraint: not disturbing a spouse unnecessarily, maintaining confidentiality of family matters, and keeping the home clean and orderly—small daily disciplines presented as ethical virtues.
In Bhishma’s discourse on conduct (Anuśāsana Parva), a model of domestic behavior is described in first person: the speaker recounts how she served her husband by avoiding needless disturbance, safeguarding private affairs, and maintaining the household—illustrating idealized norms of family life.