Shloka 19
Nārāyaṇa-tejas: Kṛṣṇa’s Vrata, the Fire-Manifestation, and the Sages’ Inquiry (अनुशासन पर्व, अध्याय १२६)
(दानेन तपसा चैव विष्णोरभ्यर्चनेन च । ब्राह्मण: स महाभाग तरेत् संसारसागरात् ।।
bhīṣma uvāca |
dānena tapasā caiva viṣṇor abhyarcaneṇa ca |
brāhmaṇaḥ sa mahābhāga taretsaṃsārasāgarāt ||
svakarmaśuddhasattvānāṃ tapobhir nirmalātmanām |
vidyayā gatamohānāṃ tāraṇāya hariḥ smṛtaḥ ||
tadarcana-paro nityaṃ tadbhaktas taṃ namaskuru |
tadbhaktā na vinaśyanti harīṣṭākṣara-parāyaṇāḥ ||
praṇavopāsanaparāḥ paramārthaparās tv iha |
etaiḥ pāvaya cātmānaṃ sarvapāpam apohya ca ||
svasti prāpruhi maitreya gṛhān sādhū vrajāmy aham |
etan manasi kartavyaṃ śreya evaṃ bhaviṣyati ||
ภีษมะกล่าวว่า “โอผู้มีบุญยิ่ง พราหมณ์ย่อมข้ามมหาสมุทรแห่งสังสาระได้ด้วยทาน ด้วยตบะ และด้วยการบูชาพระวิษณุ ผู้ใดชำระภายในให้บริสุทธิ์ด้วยการปฏิบัติหน้าที่ตามวรรณะและอาศรมของตน ผู้ใดทำจิตให้ผ่องใสด้วยตบะ และผู้ใดสลัดโมหะด้วยวิทยาอันแท้—เพื่อการข้ามพ้นของชนเหล่านั้น จึงระลึกถึงหริ; เพียงระลึกถึงพระองค์ก็ย่อมถูกพาข้ามไปโดยแน่นอน เพราะฉะนั้นจงมุ่งมั่นในการบูชาพระองค์เสมอ จงเป็นภักตะของพระองค์ และจงนอบน้อมพระองค์ไม่ขาด ผู้ภักดีที่ยึดมั่นมนตร์แปดพยางค์ของหริย่อมไม่พินาศ ในโลกนี้ ผู้ที่ตั้งมั่นในอุปาสนาพรณวะและมุ่งสู่ประโยชน์สูงสุด—ด้วยสาธนะและวินัยเช่นนี้ จงชำระตนให้บริสุทธิ์และสลัดบาปทั้งปวงเสีย ไมเตรยะ ขอความสวัสดีจงมีแก่เจ้า; บัดนี้เราจะไปสู่อาศรมของเราด้วยความระมัดระวัง จงจดจำถ้อยคำนี้ไว้; แล้วความเกษมจะบังเกิดแก่เจ้า”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that liberation is attained through a triad of disciplines—charity, austerity, and devoted worship of Vishnu—supported by purity gained from one’s rightful duties and clarified by knowledge; remembrance and mantra-centered devotion to Hari are presented as unfailing means of deliverance.
Bhishma addresses Maitreya with concluding counsel: he urges steady Vishnu-devotion (including the eight-syllabled mantra and contemplation of Oṃ), advises self-purification by removing sin, and then takes leave, saying he will return to his hermitage and that Maitreya should keep the instruction in mind for his welfare.