Shloka 24
Adhyāya 122 — Śruta-vṛtta-yukta Brāhmaṇa and the Ethics of Dāna
Maitreya–Vyāsa Saṃvāda
तिर्यग्योन्या: शूद्रताम भ्युपैति शूद्रो वैश्य॑ क्षत्रियत्वं च वैश्य: । वृत्तश्लाघी क्षत्रियो ब्राह्मणत्वं स्वर्ग पुण्यं ब्राह्मण: साधुवृत्त:
tiryagyonyāḥ śūdratām abhyupaiti śūdro vaiśyaṃ kṣatriyatvaṃ ca vaiśyaḥ | vṛttaślāghī kṣatriyo brāhmaṇatvaṃ svargaṃ puṇyaṃ brāhmaṇaḥ sādhuvṛttaḥ ||
วยาสะกล่าวว่า “สัตว์ผู้เกิดในกำเนิดเดรัจฉาน เมื่อยกตนขึ้นตามวิถีแห่งกรรม ย่อมได้ภาวะแห่งศูทรก่อน ศูทรย่อมได้เกิดเป็นไวศยะ ไวศยะย่อมได้เกิดเป็นกษัตริย์ และกษัตริย์ผู้ได้รับสรรเสริญด้วยความประพฤติชอบ ย่อมได้เกิดเป็นพราหมณ์ ครั้นแล้วพราหมณ์ผู้ตั้งมั่นในความประพฤติดี ย่อมไปถึงสวรรค์อันเป็นบุญ”
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse presents an ethical ladder of rebirth: upward movement from non-human birth through human social categories is linked to merit and especially to good conduct (vṛtta/ācāra). The culminating reward is not merely higher birth but the attainment of puṇya-bearing svarga for the sādhuvṛtta Brāhmaṇa.
Vyāsa is speaking in Anuśāsana Parva, giving didactic instruction about dharma and the fruits of conduct. Here he outlines a schematic progression of births—animal to Śūdra to Vaiśya to Kṣatriya to Brāhmaṇa—and then heaven for the Brāhmaṇa established in good conduct.