Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

Bhaṅgāśvanopākhyāna — On comparative affection in strī–puruṣa union (भङ्गाश्वनोपाख्यानम्)

तापसेनास्य पुत्राणामाश्रमेष्वभवच्छतम्‌ । अथ सा<55दाय तानू्‌ सर्वान्‌ पूर्वपुत्रानभाषत

tāpasenāsya putrāṇām āśrameṣv abhavac chatam | atha sā ādāya tān sarvān pūrvaputrān abhāṣata |

ภีษมะกล่าวว่า— ณ อาศรมของตบะผู้นั้น นางได้ให้กำเนิดโอรสหนึ่งร้อย แล้วนางราชินีก็รวบรวมโอรสเหล่านั้นทั้งหมดไปหาโอรสที่เกิดก่อน และกล่าวว่า “ลูกเอ๋ย! เมื่อเรายังอยู่ในรูปบุรุษ พวกเจ้าคือโอรสหนึ่งร้อยของเรา; บัดนี้เมื่อเรามาในรูปสตรี พวกนี้ก็เป็นโอรสหนึ่งร้อยของเราเช่นกัน พวกเจ้าทั้งหมดจงรวมเป็นหนึ่ง เสวยและปกครองราชอาณาจักรนี้ด้วยจิตแห่งภราดรภาพ”

तापसेनby/through the ascetic
तापसेन:
Karana
TypeNoun
Rootतापस
FormMasculine, Instrumental, Singular
अस्यof him
अस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
पुत्राणाम्of (his) sons
पुत्राणाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Genitive, Plural
आश्रमेषुin the hermitages
आश्रमेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआश्रम
FormMasculine, Locative, Plural
अभवत्there was/occurred
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect (Lan), 3rd, Singular
शतम्a hundred
शतम्:
Karta
TypeNoun
Rootशत
FormNeuter, Nominative, Singular
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
साshe
सा:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Nominative, Singular
आदायhaving taken
आदाय:
TypeVerb
Rootआ-दा
FormAbsolutive (Gerund/Lyap)
तान्those (sons)
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Plural
सर्वान्all
सर्वान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Accusative, Plural
पूर्वformer/earlier
पूर्व:
Karma
TypeAdjective
Rootपूर्व
FormMasculine, Accusative, Plural
पुत्रान्sons
पुत्रान्:
Karma
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Accusative, Plural
अभाषतspoke (to)
अभाषत:
TypeVerb
Rootभाष्
FormImperfect (Lan), 3rd, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
T
the queen (unnamed in this verse)
T
the ascetic (tāpasa)
T
the hundred sons (earlier-born and later-born)
Ā
āśrama (hermitage)
K
kingdom (rājya, implied in the quoted speech)

Educational Q&A

The verse promotes dharmic governance through unity: even when lineage is complex, rightful rule should be maintained by mutual recognition and fraternal cooperation rather than rivalry.

A queen, after bearing a hundred sons in an ascetic’s hermitage, gathers them and speaks to her earlier-born sons, urging both sets of sons to live as brothers and jointly enjoy/administrate the kingdom.