Shloka 21
Adhyāya 119: Vyāsa–Kīṭa-saṃvāda
Tapas-bala and karmic ascent across yoni
कि पुनर्हन्यमानानां तरसा जीवितार्थिनाम् | अरोगाणामपापानां पापैर्मासोपजीविभि:
ki punar hanyamānānāṁ tarasā jīvitārthinām | arogāṇām apāpānāṁ pāpair māṁsopajīvibhiḥ ||
ยิ่งกว่านั้น ความหวาดกลัวจะไม่บังเกิดแก่เหล่าสัตว์ผู้ใคร่มีชีวิต ผู้แข็งแรงและไร้ความผิดได้อย่างไร ในเมื่อคนบาปผู้เลี้ยงชีพด้วยเนื้อสัตว์เข้าครอบงำแล้วฆ่าเสียด้วยกำลัง? เพราะฉะนั้น ผู้มีปัญญาและผู้มีคุณธรรมพึงเห็นสรรพสัตว์ทั้งปวงเสมอตน และประพฤติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่เขา. เมื่อแม้บัณฑิตผู้ปรารถนาความผาสุกแก่ตนยังมีความหวั่นเกรงต่อความตายอยู่แล้ว ไฉนสัตว์ผู้บริสุทธิ์ซึ่งถูกฆ่าด้วยกำลังจะไม่หวาดกลัวเล่า?
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma underscores empathy and non-violence: a wise person should see all beings as oneself and recognize that forcibly killing innocent, healthy creatures—especially by those who profit from flesh—is a grave ethical wrong that naturally generates fear and suffering.
In Anushasana Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma. Here he argues from the reality of death-fear: if even learned people fear death, then innocent beings who are violently killed by meat-dependent sinners will fear all the more—supporting a broader exhortation toward compassion and restraint from harm.