Shloka 16
Dvaipāyana–Kīṭa Saṃvāda: Karmic Memory, Fear of Death, and Embodied Pleasure
मांसभक्षी मूर्ख मनुष्य स्वर्गमें पूर्णतः सुलभ होनेवाले भेरी, मृदंग और वीणाके दिव्य मधुर शब्दोंका सेवन कैसे कर सकेंगे; क्योंकि वे स्वर्गमें नहीं जा सकते ।।
pareṣāṁ dhana-dhānyānāṁ hiṁsakās tāvakās tathā | praśaṁsakāś ca māṁsasya nityaṁ svarge bahiṣkṛtāḥ || acintitam anirdiṣṭam asaṅkalpitam eva ca | rasa-gṛddhyābhibhūtā ye praśaṁsanti phalārthinaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า “ผู้ที่ทำลายทรัพย์และธัญญาหารของผู้อื่น และผู้ที่พร่ำสรรเสริญการกินเนื้อเป็นนิตย์ ย่อมถูกขับออกจากสวรรค์ตลอดกาล ผู้ที่ถูกความกระหายใคร่ในรสครอบงำ แล้วสรรเสริญเนื้อด้วยหวังผลตอบแทนที่ตนปรารถนา ย่อมตกสู่ชะตากรรมอันน่าสยดสยอง—ไม่เคยถูกนึกคิด ไม่เคยถูกระบุด้วยวาจา และไม่เคยแม้แต่จะถูกจินตนาการในใจ”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma links ethical restraint to spiritual destiny: harming others’ livelihood and glorifying meat-eating—driven by craving for taste—are presented as adharma that leads to exclusion from heaven and to an unimaginably bad downfall.
In Anuśāsana Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira about conduct and consequences. Here he condemns destructive harm to others’ resources and the celebration of meat-eating, warning of severe post-mortem consequences.