Shloka 12963
मानसतीर्थ-शौचप्रशंसा | Praise of the ‘Mental Tīrtha’ and the Marks of Purity
सुखेष्वभिरतो भोगी दुःखानामविजानक: । दिव्यमाला, दिव्यवस्त्र, दिव्यगन्ध और दिव्य अनुलेपन धारण करके वह भोगकी शक्ति और साधनसे सम्पन्न हो सुख-भोगमें ही रत रहता है। दुःखोंका उसे कभी अनुभव नहीं होता है
sukheṣv abhirato bhogī duḥkhānām avijānakaḥ | divyamālāṃ divyavastraṃ divyagandhaṃ ca divyānulepanaṃ dhārayitvā sa bhogaśakti-sādhana-sampannaḥ sukha-bhogeṣv eva rataḥ | duḥkhāni tasya kadācana na anubhavanti |
ผู้เสพสุขผู้หมกมุ่นอยู่ในความเพลิดเพลินย่อมไม่รู้จักทุกข์ เขาประดับพวงมาลัยทิพย์ สวมอาภรณ์ทิพย์ มีกลิ่นหอมทิพย์ และทาเครื่องลูบไล้ทิพย์ ครบพร้อมด้วยกำลังและปัจจัยแห่งการเสพ จึงมัวเมาอยู่แต่ในสุขภาวะ; ความเจ็บปวดไม่เคยเข้าถึงประสบการณ์ที่เขารับรู้
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that immersion in pleasure, supported by abundant resources and luxury, can make a person insensitive to suffering. Ethically, it warns that comfort may conceal the realities that cultivate restraint, compassion, and dharmic discernment.
In Bhishma’s instruction within the Anushasana Parva, he describes a figure who lives surrounded by divine-like luxuries—garlands, clothes, perfumes, and ointments—and therefore remains fixed on enjoyment, never directly encountering pain. The description functions as a moral illustration within his broader dharma teaching.