Shloka 97
आचारप्रशंसा
Praise of Ācāra as the Basis of Longevity, Fame, and Prosperity
प्रजानाथ! बुद्धिमान् पुरुष पहले अतिथिको अन्न और जल देकर पीछे स्वयं एकाग्रचित्त हो भोजन करे ।।
Prajānātha! buddhimān puruṣaḥ pūrvam atithaye annaṁ jalaṁ ca dattvā paścāt svayam ekāgracitto bhojanaṁ kuryāt. Samānam ekapaṅktyāṁ tu bhojyam annaṁ nareśvara; viṣaṁ hālāhalaṁ bhuṅkte yo ’pradāya suhṛjjane.
ภีษมะกล่าวว่า “โอ้ผู้เป็นที่พึ่งแห่งปวงประชา! บัณฑิตพึงถวายอาหารและน้ำแก่แขกก่อน แล้วจึงค่อยรับประทานเองด้วยจิตตั้งมั่น. และโอ้พระราชา เมื่อผู้คนได้นั่งรับประทานในแถวเดียวกัน พึงจัดสรรอาหารให้เสมอกันแก่ทุกคน. ผู้ใดกินลำพังโดยไม่แบ่งปันแก่สหายผู้หวังดี ผู้นั้นแท้จริงกำลังกินพิษ ‘หาลาหละ’ อันมรณะ”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Hospitality and fairness in sharing are essential duties: feed the guest first, then eat with a focused mind; and when dining together, serve equally—eating alone without giving to companions is condemned as morally poisonous.
In the Anuśāsana Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma addresses the king and lays down conduct for meals—prioritizing the guest, maintaining mental discipline while eating, and enforcing equal distribution among those seated together—using the vivid image of Hālāhala poison to censure selfish consumption.