Shloka 112
आचारप्रशंसा
Praise of Ācāra as the Basis of Longevity, Fame, and Prosperity
ब्राह्मणको प्रत्येक शुद्धिके कार्यमें ब्राह्मतीर्थसी आचमन करना चाहिये। थूकने और छींकनेके बाद झलका स्पर्श (आचमन) करनेसे वह शुद्ध होता है ।।
bhīṣma uvāca | brāhmaṇo pratyeka-śuddhike kārye brāhma-tīrthena ācamanaṁ kartavyaṁ | niṣṭhīvana-chardana-kṣavathu-kṛteṣu jala-sparśa-ācamana-mātreṇa sa śuddhyati || vṛddho jñātis tathā mitraṁ daridro yo bhaved api | (kulīnaḥ paṇḍita iti rakṣyā niḥsvāḥ svaśaktitaḥ) | gṛhe vāsayitavyās te dhanyam āyuṣyam eva ca ||
ภีษมะกล่าวว่า “ในทุกกิจแห่งความชำระล้าง พราหมณ์พึงทำอาจมนะตามพราหมะ-ตีรถะ และเมื่อถ่มน้ำลายหรือจามแล้ว เพียงแตะต้องน้ำ—คือทำอาจมนะ—ความบริสุทธิ์ย่อมกลับคืน. อีกประการหนึ่ง ญาติผู้ชรา มิตรผู้ยากไร้ และแม้บัณฑิตผู้มีชาติตระกูลดีที่ตกทุกข์ได้ยาก พึงได้รับการคุ้มครองตามกำลัง. ควรให้เขาพักอาศัยในเรือนของตน; การกระทำเช่นนี้ยังความมั่งคั่งและอายุยืนให้เพิ่มพูน”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Two duties are emphasized: (1) maintain ritual purity through ācamana, even after minor impurities like spitting or sneezing; (2) practice compassionate household dharma by protecting and hosting the elderly, relatives, friends, and learned but impoverished persons according to one’s means—an act said to yield prosperity and long life.
In the Anuśāsana Parva’s instruction section, Bhīṣma continues advising on dharma. Here he gives practical rules of cleanliness for brāhmaṇas and then shifts to social ethics, urging care and hospitality toward vulnerable people within one’s circle and toward destitute scholars.