Shloka 36
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
लोकनाथ! सुरेश्वर! इनके अतिरिक्त रोहिणी (कपिला) जातिकी बहुत-सी दुधारू गौएँ तथा बहुसंख्यक साँड़ भी मैं प्रतिदिन ब्राह्मणोंको दान करता था; परंतु उन सब दानोंके फलसे भी मैं इस लोकमें नहीं आया हूँ ।।
Bhagīratha uvāca: Lokanātha! Sureśvara! etebhyaḥ pṛthak rohiṇī-kapilā-jātīyā bahvyo dhenavaḥ bahavaś ca vṛṣabhāḥ mayā pratidinaṃ brāhmaṇebhyo dīyante sma; tathāpi teṣāṃ sarveṣāṃ dānānāṃ phalena aham asmin loke nāgataḥ. Triṃśad-agnīn ahaṃ brahmajña yajaṃś ca yat pratidinaṃ; aṣṭakṛtvaḥ sarvamedhaiḥ, saptakṛtvaś ca naramedhaiḥ, aṣṭāviṃśati-śataṃ viśvajit-yajñaiḥ ca iṣṭavān; tathāpi deveśvara! teṣāṃ yajñānāṃ phalena api aham iha nāgataḥ.
ภคีรถะกล่าวว่า “ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้าแห่งโลก ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้าแห่งเทพทั้งหลาย! นอกเหนือจากนี้ ข้าพเจ้าเคยถวายโคให้น้ำนมมากมายแห่งสายพันธุ์โรหิณี (กปิลา) และโคเพศผู้จำนวนนับไม่ถ้วนเป็นทานแก่พราหมณ์ทุกวัน; ถึงกระนั้น ด้วยผลแห่งทานทั้งปวงนั้น ข้าพเจ้าก็มิได้มาถึงสภาพนี้ในโลกนี้. อีกทั้งข้าพเจ้าได้ประกอบพิธีเรียงก่อแท่นไฟศักดิ์สิทธิ์และพิธียัญบูชาเป็นนิตย์—ติดต่อกันสามสิบครั้ง วันละหนึ่งครั้ง. ข้าพเจ้าได้บูชายัญสรรวเมธะแปดครั้ง นรเมธะเจ็ดครั้ง และวิศวชิตยัญหนึ่งร้อยยี่สิบแปดครั้ง; ถึงกระนั้น ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้าแห่งเทพทั้งหลาย ด้วยผลแห่งยัญเหล่านั้น ข้าพเจ้าก็มิได้มาถึงสภาพนี้.”
भगीरथ उवाच
Educational Q&A
Bhagīratha emphasizes that sheer accumulation of ritual acts—lavish gifts and repeated sacrifices—does not automatically guarantee the desired spiritual or existential attainment; some deeper factor (such as intention, purity, truthfulness, or a specific unresolved cause) must determine the outcome.
Bhagīratha addresses a supreme divine figure, recounting the vast scale of his charities and Vedic sacrifices (agnicayana, sarvamedha, naramedha, viśvajit) and expressing that, despite these, he has not attained the expected result—setting up a search for the true reason behind his present condition.