Shloka 13
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
पुष्करतीर्थमें जो सैकड़ों-हजारों बार मैंने ब्राह्गोंको एक लाख घोड़े और दो लाख गौएँ दान कीं तथा सोनेके उत्तम चन्द्रहार धारण करनेवाली जाम्बूनदके आभूषणोंसे विभूषित हुई साठ हजार सुन्दरी कन््याओंका जो सहस्रों बार दान किया, उस पुण्यसे भी मैं यहाँ नहीं आया हूँ ।।
Bhagīratha uvāca: Puṣkaratīrthe yat śataśaḥ sahasraśaś ca mayā brāhmaṇebhyo dānam dattam—lakṣaṃ aśvānāṃ dvilakṣaṃ gavāṃ ca; tathā suvarṇasya uttama-candrahāra-dhāriṇīḥ jāmbūnada-ābharaṇa-vibhūṣitāḥ ṣaṣṭi-sahasra-sundarīḥ kanyāḥ sahasraśo mayā dattāḥ—tad api puṇyena aham iha na āgataḥ. Daśārbudāni ca ardhaṃ go-sava-ijyāyāṃ mayā dattāni; ekaikaśo daśa gāvo brāhmaṇebhyaḥ prāptāḥ. Samānavatsāḥ payasā samanvitāḥ, suvarṇa-kāṃsya-upaduhāś ca dattāḥ; na tena api, lokanātha, aham iha prāptaḥ.
ภคีรถตรัสว่า “ณ ตีรถะปุษกร ข้าได้ถวายทานแก่พราหมณ์ครั้งแล้วครั้งเล่า—ม้าหนึ่งแสน และโคสองแสน. อีกทั้งได้มอบหญิงสาวงามหกหมื่น ผู้ประดับด้วยเครื่องทองชามพูนทนะและสวมสร้อยจันทร์ทองอันประเสริฐ ซ้ำแล้วซ้ำเล่า. แต่หาใช่ด้วยบุญนั้นไม่ที่ข้ามาถึงที่นี่. ยิ่งกว่านั้น ในยัชญะชื่อ ‘โคสวะ’ ข้าได้บริจาคโคนมเก้าสิบห้ากโรร; พราหมณ์แต่ละคนได้สิบตัว. โคแต่ละตัวให้พร้อมลูกโคสีเดียวกัน อุดมด้วยน้ำนม และภาชนะรีดนมทำด้วยทองและสำริด; ถึงกระนั้น ด้วยบุญยัชญะนั้นเอง โอ้เจ้าแห่งโลก ข้าก็มิได้บรรลุสภาพนี้”
भगीरथ उवाच
Educational Q&A
Even immense ritual giving—lavish dāna at a tīrtha and grand sacrificial donations—does not automatically guarantee the highest attainment. The passage stresses humility and implies that something beyond sheer quantity of gifts (such as inner purity, right intention, or higher dharma) is required.
Bhagīratha recounts extraordinary acts of generosity at Puṣkara and during the Go-sava sacrifice—donating vast numbers of horses, cows, and richly adorned maidens, and distributing cows with calves and milking vessels to Brahmins. He then declares that his present attainment was not reached merely through the merit of those deeds, addressing the listener as ‘Lokanātha’.