Shloka 13
Āpava
Vasiṣṭha) and the Vasus: the Kāmadhenu Theft and the Curse (Śaṃtanu–Gaṅgā Saṃvāda
नाब्राह्मण: कृपणो जातु जीवेद् याच्ञापि स्याद् ब्राह्मणी वीरपत्नी । सो<हं नैवाकृतपूर्व चरेय॑ विधित्समान: किमु तत्र साधु,जो ब्राह्मण नहीं है, उसे दीन याचक बनकर कभी जीवन नहीं बिताना चाहिये। याचना तो विद्यासे दिग्विजय करनेवाले विद्वान ब्राह्मणकी पत्नी है अर्थात ब्रह्मवेत्ता ब्राह्मणको ही याचना करनेका अधिकार है। मुझे उत्तम सत्कर्म करनेकी इच्छा है; अतः ऐसा कोई कार्य कैसे कर सकता हूँ, जो पहले कभी नहीं किया हो
nābrāhmaṇaḥ kṛpaṇo jātu jīved yācñāpi syād brāhmaṇī vīrapatnī | so 'haṃ naivākṛtapūrvaṃ careyaṃ vidhitsamānaḥ kim u tatra sādhu ||
อัษฏกะกล่าวว่า “ผู้ที่มิใช่พราหมณ์ไม่พึงดำรงชีพเป็นขอทานอันน่าเวทนาเลย การขอทานเป็นวัตรนั้นเป็นของเรือนพราหมณ์—ยิ่งเป็นของภรรยาพราหมณ์ผู้กล้าหาญและทรงวิทยา—เพราะผู้รู้พรหมันเท่านั้นจึงมีสิทธิ์ในวินัยเช่นนั้น ข้าปรารถนาจะกระทำสิ่งที่ดีและชอบธรรมแท้จริง แล้วข้าจะทำกิจที่ไม่เคยปฏิบัติมาก่อนได้อย่างไร?”
अष्टक उवाच
Educational Q&A
The verse stresses propriety of conduct (dharma) according to one’s station and training: adopting begging as a livelihood is portrayed as a regulated discipline associated with brāhmaṇas, not a desperate habit for others. Aṣṭaka emphasizes integrity—seeking ‘sādhu’ (the right/good) and refusing to take up an unpracticed, unsuitable means of living.
Aṣṭaka is reflecting on what course of action is appropriate for him. He rejects the idea of living by begging, arguing that such a practice is traditionally tied to brāhmaṇa life and discipline, and he insists on choosing a path consistent with righteous intention and his own established conduct.