Shloka 13
Ādi Parva, Adhyāya 90 — Pūror Vaṃśa, Kuru-Pravara, and the Janamejaya Line
Genealogical Recitation
(दुःखे न खिद्येन्न सुखेन माद्येत् समेन वर्तेत स धीरधर्मा । दिष्टं बलीय: समवेक्ष्य बुद्ध्या न सज्जते चात्र भृशं मनुष्य: ।।) जो दुःखमें खिन्न नहीं होता, सुखसे मतवाला नहीं हो उठता और सबके साथ समान भावसे बर्ताव करता है, वह धीर कहा गया है। विज्ञ मनुष्य बुद्धिसे प्रारब्धको अत्यन्त बलवान् समझकर यहाँ किसी भी विषयमें अधिक आसक्त नहीं होता। वैशम्पायन उवाच एवं ब्रुवाणं नृपतिं ययाति- मथाष्टक: पुनरेवान्वपृच्छत् । मातामहं सर्वगुणोपपन्नं तत्र स्थितं स्वर्गलोके यथावत्,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! राजा ययाति समस्त सदगुणोंसे सम्पन्न थे और नातेमें अष्टकके नाना लगते थे। वे अन्तरिक्षमें वैसे ही ठहरे हुए थे, मानो स्वर्गलोकमें हों। जब उन्होंने उपर्युक्त बातें कहीं, तब अष्टकने उनसे पुनः प्रश्न किया
duḥkhe na khidyenn sukhenā mādyet samena varteta sa dhīradharmā | diṣṭaṁ balīyaḥ samavekṣya buddhyā na sajjate cātra bhṛśaṁ manuṣyaḥ || vaiśampāyana uvāca—evaṁ bruvāṇaṁ nṛpatiṁ yayātiṁ athāṣṭakaḥ punar evānvapṛcchat | mātāmahaṁ sarvaguṇopapannaṁ tatra sthitaṁ svargaloke yathāvat ||
ผู้ใดไม่ท้อแท้ในยามทุกข์ ไม่เมามายในยามสุข และประพฤติตนด้วยความเสมอภาคต่อทุกคน—ผู้นั้นเรียกว่าเป็นผู้มั่นคงในธรรม ผู้มีปัญญาเห็นด้วยความเข้าใจชัดว่า กรรมลิขิต (สิ่งที่ถูกกำหนดไว้) นั้นทรงอำนาจยิ่ง จึงไม่ยึดติดอย่างลึกซึ้งกับสิ่งใดในโลกนี้ ไวศัมปายนะกล่าวว่า—โอ ชนเมชยะ! เมื่อพระเจ้ายะยาติ ผู้เปี่ยมด้วยคุณธรรมทั้งปวง เป็นตาของอัษฏกะ กล่าวดังนี้แล้ว พระองค์ทรงยืนอยู่ในห้วงระหว่างราวกับประทับอยู่ในสวรรค์ ครั้นตรัสดังนั้น อัษฏกะจึงทูลถามอีกครั้ง
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Maintain equanimity: do not collapse in sorrow, do not become intoxicated by pleasure, treat all with even-mindedness, and recognize the force of destiny; therefore avoid excessive attachment to worldly conditions and objects.
Vaiśampāyana narrates that King Yayāti, positioned in the celestial mid-region as if in heaven, has just delivered an ethical reflection; after hearing it, Aṣṭaka—his maternal grandson—asks him another question, continuing their dialogue.