Shloka 17
ययाति–शक्रसंवादः
Speech-Ethics and Forbearance in the Celestial Court
पृष्टं तु साक्ष्ये प्रवदन्तमन्य था वदन्ति मिथ्या पतितं नरेन्द्र । एकार्थतायां तु समाहितायां मिथ्या वदन्तं त्वनृतं हिनस्ति,महाराज! किसी निर्दोष प्राणीका प्राण बचानेके लिये गवाही देते समय किसीके पूछनेपर अन्यथा (असत्य) भाषण करनेवालेको यदि कोई पतित कहता है तो उसका कथन मिथ्या है। परंतु जहाँ अपने और दूसरे दोनोंके ही प्राण बचानेका प्रसंग उपस्थित हो, वहाँ केवल अपने प्राण बचानेके लिये मिथ्या बोलनेवालेका असत्यभाषण उसका नाश कर देता है
pṛṣṭaṃ tu sākṣye pravadantam anyathā vadanti mithyā patitaṃ narendra | ekārthatāyāṃ tu samāhitāyāṃ mithyā vadantaṃ tv anṛtaṃ hinasti ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา หากผู้หนึ่งถูกถามขณะให้การเป็นพยาน แล้วกล่าวผิดไปจากความจริงเพื่อรักษาชีวิตผู้บริสุทธิ์ และมีผู้ใดเรียกเขาว่า ‘ปติตะ’ (ผู้ตกต่ำ) คำกล่าวหานั้นเองกลับเป็นเท็จ แต่เมื่อเรื่องราวถูกบีบให้เหลือเพียงเป้าหมายอันเห็นแก่ตน—ในคราวที่ชีวิตทั้งสองฝ่ายตกอยู่ในเดิมพัน แล้วเขากล่าวเท็จเพื่อรักษาตนเท่านั้น—ความเท็จนั้นย่อมเป็นเหตุแห่งความพินาศของเขา”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Truthfulness is a central dharma, yet the text recognizes an ethical exception: speaking contrary to fact in testimony to save an innocent life is not to be condemned as ‘falling.’ However, lying from narrow self-interest—especially when choosing one’s own safety at the cost of another—becomes destructive and morally ruinous.
Vaiśampāyana instructs the king on the ethics of witness-bearing (sākṣya). He distinguishes between a compassionate, life-saving deviation from literal truth and a self-centered lie, warning that the latter ‘anṛta’ leads to the speaker’s downfall.