Shloka 55
ययाति–देवयानी संवादः
Yayāti–Devayānī Dialogue and Śukra’s Consent
असुरै: सुरायां भवतो5स्मि दत्तो हत्वा गग्ध्वा चूर्णयित्वा च काव्य । ब्राह्मीं मायां चासुरीं विप्र मायां त्वयि स्थिते कथमेवातिवर्तेत्,आचार्यपाद! असुरोंने मुझे मारकर मेरे शरीरको जलाया और चूर्ण बना दिया। फिर उसे मदिरामें मिलाकर आपको पिला दिया! विप्रवर! आप ब्राह्मी, आसुरी और दैवी तीनों प्रकारकी मायाओंको जानते हैं। आपके होते हुए कोई इन मायाओंका उल्लंघन कैसे कर सकता है?
Kaca uvāca—asuraiḥ surāyāṃ bhavato ’smi datto hatvā dagdhvā cūrṇayitvā ca kāvya | brāhmīṃ māyāṃ cāsurīṃ vipra māyāṃ tvayi sthite kathamevātivartet, ācāryapāda ||
กจกล่าวว่า—“ข้าแต่อาจารย์ผู้เป็นที่เคารพ เหล่าอสูรได้ฆ่าข้า เผาร่างข้า บดเป็นผง แล้วนำผงนั้นผสมลงในสุรา บังคับให้ท่านดื่ม โอ้พราหมณ์ผู้ประเสริฐ ท่านรู้มายุพราหมีและมายุอสูรี เมื่อท่านดำรงอยู่ ใครเล่าจะล่วงละเมิดหรือเอาชนะอำนาจเหล่านั้นได้”
कच उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the tension between power and ethics: mastery of māyā (occult or deceptive power) does not automatically prevent wrongdoing, and even revered teachers can be made instruments of harm through deceit. It also underscores the gravity of violating dharma through treachery, especially within a guru’s household and in the context of sacred knowledge.
Kaca recounts to Śukra (Kāvya), the Asura preceptor, how the Asuras killed him, burned and pulverized his body, mixed it into liquor, and forced Śukra to ingest it—attempting to prevent Kaca’s return and the transmission of the life-restoring knowledge he seeks.