Shloka 31
ययाति–देवयानी संवादः
Yayāti–Devayānī Dialogue and Śukra’s Consent
देवयान्युवाच आहुतं चाम्निहोत्रं ते सूर्यश्चास्तं गत: प्रभो । अगोपाश्चागता गाव: कचस्तात न दृश्यते,शुक्राचार्य और कच देवयानी बोली--प्रभो! आपने अग्निहोत्र कर लिया और सूर्यदेव भी अस्ताचलको चले गये। गौएँ भी आज बिना रक्षकके ही लौट आयी हैं। तात! तो भी कच नहीं दिखायी देते हैं
devayāny uvāca | āhutaṃ cāgnihotraṃ te sūryaś cāstaṃ gataḥ prabho | agopāś cāgatā gāvaḥ kacas tāta na dṛśyate ||
เทวยานีกล่าวว่า “ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า อัคนิโหตรยามเย็นของท่านได้บูชาสำเร็จแล้ว และสุริยะก็ลับขอบฟ้าไปแล้ว โคทั้งหลายวันนี้ก็กลับมาโดยไร้คนเลี้ยง แต่กจ ผู้เป็นที่เคารพยิ่ง หาได้ปรากฏให้เห็นไม่”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds dharmic order in daily life: sacred duties (Agnihotra) and worldly responsibilities (protecting cattle) mark the rhythm of a well-governed household/āśrama. When these markers are complete yet a person is missing, it signals a moral urgency to inquire and protect—responsibility does not end with ritual; vigilance and care for dependents and guests/students are also part of dharma.
At evening, after Śukrācārya has completed the Agnihotra and the sun has set, Devayānī notes an ominous sign: the cows have returned without their cowherd, and Kaca is not visible. Her words alert Śukra that something abnormal has occurred and that Kaca may be in danger.