Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

Adhyāya 71: Kaca and the Saṃjīvanī-vidyā

Devayānī–Śukra Episode

महाभागं वसिष्ठं य: पुत्रैरिष्टै्ययोजयत्‌ । क्षत्रजातश्न यः पूर्वमभवद्‌ ब्राह्मणो बलातू,विश्वामित्र ऋषि वे ही हैं, जिन्होंने महाभाग महर्षि वसिष्ठका उनके प्यारे पुत्रोंसे सदाके लिये वियोग करा दिया; जो पहले क्षत्रियकुलमें उत्पन्न होकर भी तपस्याके बलसे ब्राह्मण बन गये; जिन्होंने अपने शौच-स्नानकी सुविधाके लिये अगाध जलसे भरी हुई उस दुर्गम नदीका निर्माण किया, जिसे लोकमें सब मनुष्य अत्यन्त पुण्यमयी कौशिकी नदीके नामसे जानते हैं

mahābhāgaṃ vasiṣṭhaṃ yaḥ putrair iṣṭaiḥ ayojayat | kṣatrajātaś ca yaḥ pūrvam abhavad brāhmaṇo balāt ||

กัณวะกล่าวว่า “ท่านผู้นี้คือฤๅษีวิศวามิตร ผู้เคยก่อให้เกิดการพรากจากอันแสนสาหัสและยืนนาน ระหว่างวสิษฐผู้ยิ่งใหญ่กับบุตรอันเป็นที่รักของท่าน; ผู้แม้กำเนิดในวงศ์กษัตริย์ แต่ด้วยเดชแห่งตบะก็ได้บรรลุความเป็นพราหมณ์. และเพื่อความบริสุทธิ์สำหรับการชำระกายและอาบน้ำ ท่านผู้นี้เองได้บันดาลให้เกิดแม่น้ำอันลึกและข้ามได้ยากนั้น ซึ่งชนทั้งหลายรู้จักกันว่า ‘เกาศิกี’ อันเป็นสายน้ำเปี่ยมบุญยิ่งในโลก.”

महाभागम्the very fortunate/noble (one)
महाभागम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहाभाग
FormMasculine, Accusative, Singular
वसिष्ठम्Vasiṣṭha
वसिष्ठम्:
Karma
TypeNoun
Rootवसिष्ठ
FormMasculine, Accusative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
पुत्रैःby/with (his) sons
पुत्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Instrumental, Plural
इष्टैःbeloved, dear
इष्टैः:
Karana
TypeAdjective
Rootइष्ट
FormMasculine, Instrumental, Plural
अयोजयत्joined/connected; (here) made (him) united (with separation) / caused
अयोजयत्:
TypeVerb
Rootयुज्
FormImperfect, 3, Singular, Parasmaipada
क्षत्रजातःborn in the kṣatriya class
क्षत्रजातः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्षत्रजात
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
पूर्वम्formerly, earlier
पूर्वम्:
TypeIndeclinable
Rootपूर्व
अभवत्became/was
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect, 3, Singular, Parasmaipada
ब्राह्मणःa brāhmaṇa
ब्राह्मणः:
Karta
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Nominative, Singular
बलात्by force; by (the) power
बलात्:
Karana
TypeNoun
Rootबल
FormNeuter, Ablative, Singular
विश्वामित्रःViśvāmitra
विश्वामित्रः:
Karta
TypeNoun
Rootविश्वामित्र
FormMasculine, Nominative, Singular
ऋषिःsage
ऋषिः:
Karta
TypeNoun
Rootऋषि
FormMasculine, Nominative, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
हिfor, indeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular

कण्व उवाच

K
Kaṇva
V
Vasiṣṭha
V
Viśvāmitra
K
Kauśikī River