Shloka 85
आदि पर्व, अध्याय 67 — गान्धर्वविवाह-समयः
Duḥṣanta–Śakuntalā: Gandharva Marriage and Succession Condition
मातुर्दोषादृषे: कोपादनन््ध एव व्यजायत | अरिष्टाका पुत्र जो हंस नामसे विख्यात गन्धर्वराज था
vaiśaṃpāyana uvāca | mātur doṣād ṛṣeḥ kopād andha eva vyajāyata | ariṣṭakā-putro yo haṃsa nāma se vikhyāta gandharva-rājas sa eva kuruvaṃśa-vṛddhi-karaṇo vyāsa-nandanaḥ dhṛtarāṣṭra iti nāmnā prasiddhaḥ | dhṛtarāṣṭrasya bāhavaḥ bahu-vistīrṇāḥ | sa mahā-tejasvī nareśaḥ prajñā-cakṣuḥ (andhaḥ) āsīt | sa mātṛ-doṣāt maharṣi-kopāc ca andha eva jātaḥ || tasyaivāvarajo bhrātā mahā-sattvo mahā-balaḥ pāṇḍur iti nāmnā vikhyātaḥ | sa satya-dharme tatparaḥ pavitraś ca | putravatsu śreṣṭhaṃ buddhimatsu cottamaṃ parama-saubhāgyavantaṃ viduraṃ tvaṃ loke sūrya-putra-dharmāṃśa-sambhavaṃ manyasva |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า: ด้วยความบกพร่องของมารดาและความพิโรธของฤๅษี เขาจึงกำเนิดมาเป็นคนตาบอด กษัตริย์คันธรรพผู้เลื่องชื่อ ‘หังสะ’ โอรสแห่งอริษฏกา ผู้นั้นเองได้มาเป็นโอรสของวยาสะเพื่อเพิ่มพูนวงศ์กุรุ และเป็นที่รู้จักในนาม ‘ธฤตราษฏระ’ แขนของธฤตราษฏระใหญ่ยิ่งนัก; แม้เป็นพระราชาผู้รุ่งโรจน์ ก็ยังถูกเรียกว่า ‘ผู้มีปัญญาเป็นดวงตา’—คือคนตาบอด ดังนี้เพราะความผิดพลาดของมารดาและโทสะของมหาฤๅษี เขาจึงเกิดมาไร้การมองเห็น ส่วนน้องชายของเขา ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่และกำลังมหาศาล เป็นที่เลื่องลือในนาม ‘ปาณฑุ’—ยึดมั่นในสัจจะและธรรมะ บริสุทธิ์ในความประพฤติ และจงรู้เถิดว่า ‘วิทุระ’ ผู้ประเสริฐในหมู่นักปราชญ์ ผู้เป็นมงคลยิ่งในโลกนี้ บังเกิดจากส่วนแห่งธรรมะ เป็นบุตรแห่งสุริยะ
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage frames royal destiny within an ethical-causal universe: personal lapses (doṣa) and ascetic wrath (ṛṣi-kopa) bear consequences, yet dharma also manifests through exemplary figures like Vidura, whose wisdom and righteousness are presented as a stabilizing force for governance.
Vaiśaṃpāyana explains the births and qualities of the Kuru princes: Dhṛtarāṣṭra is born blind due to the mother’s fault and a sage’s anger; his younger brother Pāṇḍu is described as strong, pure, and devoted to truth and dharma; and Vidura is identified as an embodiment (aṃśa) of Dharma, famed for wisdom and good fortune.