Shloka 45
Śakuntalā-Janma-Nāmakaraṇa (Birth and Naming of Śakuntalā) | शकुन्तला-जन्म-नामकरणम्
च्यवनं दीप्ततपसं धर्मात्मानं यशस्विनम् । यः स रोषाच्च्युतो गर्भान्मातुर्मोक्षाय भारत,जिसका नाम था च्यवन। महर्षि च्यवनकी तपस्या सदा उद्दीप्त रहती है। वे धर्मात्मा और यशस्वी हैं। भारत! वे अपनी माताको संकटसे बचानेके लिये रोषपूर्वक गर्भसे च्युत हो गये थे (इसीलिये च्यवन कहलाये)
cyavanaṁ dīptatapasaṁ dharmātmānaṁ yaśasvinam | yaḥ sa roṣāccyuto garbhān mātur mokṣāya bhārata ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ผู้นั้นชื่อ จยวนะ ผู้มีตบะเรืองรองดุจเปลวไฟ เป็นผู้ทรงธรรมและมีเกียรติยศ โอ ภารตะ! เพื่อปลดเปลื้องมารดาจากภัย เขาได้หลุดออกจากครรภ์ด้วยความกริ้ว จึงได้ชื่อว่า ‘จยวนะ’
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma expressed through protective responsibility: spiritual power (tapas) and righteousness are not merely inward virtues but can be directed toward safeguarding others—here, a son’s urgent resolve to deliver his mother from danger. It also implies that intense emotion, when aligned with a righteous aim, can become a force for protection rather than mere aggression.
Vaiśampāyana identifies the sage Cyavana and describes his qualities—radiant austerity, righteousness, and fame—then explains the origin of his name: he ‘fell forth’ (cyutaḥ) from his mother’s womb in anger to secure his mother’s deliverance (mokṣa) from a threatening situation.