Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Śakuntalā-Janma-Nāmakaraṇa (Birth and Naming of Śakuntalā) | शकुन्तला-जन्म-नामकरणम्

ता: सर्वास्त्वनवद्याड्य: कन्या: कमललोचना: । पुत्रिका: स्थापयामास नष्ट पुत्र: प्रजापति:,वे सभी कन्याएँ परम सुन्दर अंगोंवाली तथा विकसित कमलके सदृश विशाल लोचनोंसे सुशोभित थीं। प्रजापति दक्षके पुत्र जब नष्ट हो गये, तब उन्होंने अपनी उन कन्याओंको पुत्रिका बनाकर रखा (और उनका विवाह पुत्रिकाधर्मके अनुसार ही किया)

tāḥ sarvāstv anavadyāḍyāḥ kanyāḥ kamalalocanāḥ | putrikāḥ sthāpayāmāsa naṣṭa-putraḥ prajāpatiḥ ||

ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ธิดาทั้งหลายเหล่านั้นล้วนปราศจากมลทิน เพียบพร้อมด้วยคุณสมบัติอันประเสริฐ ดวงตากว้างงามดุจดอกบัวที่บานเต็มที่ ครั้นเมื่อบุตรของประชาบติทักษะสูญสิ้นไป เขาจึงสถาปนาธิดาเหล่านั้นให้เป็น “ปุตริกา” คือผู้สืบสันตติแทนบุตรชาย และจัดการอภิเษกสมรสตามปุตริกา-ธรรม เพื่อให้วงศ์และพิธีกรรมดำรงสืบต่อไป

ताःthose (women)
ताः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Nominative, Plural
सर्वाःall
सर्वाः:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormFeminine, Nominative, Plural
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
अनवद्याड्याःblameless and richly endowed
अनवद्याड्याः:
Karta
TypeAdjective
Rootअनवद्य-आढ्य
FormFeminine, Nominative, Plural
कन्याःmaidens/daughters
कन्याः:
Karta
TypeNoun
Rootकन्या
FormFeminine, Nominative, Plural
कमललोचनाःhaving lotus-like eyes
कमललोचनाः:
Karta
TypeAdjective
Rootकमल-लोचन
FormFeminine, Nominative, Plural
पुत्रिकाःas 'putrikā' daughters (appointed as son-substitutes)
पुत्रिकाः:
Karma
TypeNoun
Rootपुत्रिका
FormFeminine, Accusative, Plural
स्थापयामासhe established/appointed
स्थापयामास:
TypeVerb
Rootस्था (causative: स्थापय)
FormPerfect (Periphrastic Perfect), Third, Singular, Parasmaipada
नष्टपुत्रःwhose sons were lost
नष्टपुत्रः:
Karta
TypeAdjective
Rootनष्ट-पुत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रजापतिःPrajāpati (Dakṣa)
प्रजापतिः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रजापति
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Prajāpati (Dakṣa)
T
the daughters (kanyāḥ/putrikāḥ)

Educational Q&A

The verse highlights a dharmic mechanism for preserving lineage and ritual obligations when sons are absent: appointing a daughter as putrikā so that family continuity (including ancestral rites and succession) is maintained within accepted social-legal norms.

The narrator describes Dakṣa’s daughters as exceptionally beautiful and virtuous, then explains that after the loss of his sons, Dakṣa designated these daughters as putrikās and arranged their marriages under that special rule so the progenitor’s line would continue.