Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

Duḥṣanta at Kaṇva-Āśrama; Śakuntalā’s Reception and Origin Prelude (दुःषन्तस्य कण्वाश्रमागमनम्)

भुजज़ानां सुपर्णानां रुद्राणां मरुतां तथा । गवां च ब्राह्मणानां च श्रीमतां पुण्यकर्मणाम्‌,राजन! इस प्रकार मैंने तुम्हें सम्पूर्ण भूतोंकी उत्पत्तिका वृत्तान्त बताया है। इसी तरह गन्धर्वों, अप्सराओं, नागों, सुपर्णों, रुद्रों, मरुद्गणों, गौओं तथा श्रीसम्पन्न पुण्यकर्मा ब्राह्मणोंके जन्मकी कथा भी भलीभाँति कही है

bhujagānāṁ suparṇānāṁ rudrāṇāṁ marutāṁ tathā | gavāṁ ca brāhmaṇānāṁ ca śrīmatāṁ puṇyakarmaṇām ||

ทั้งกำเนิดของนาค สุปรรณะ รุทร หมู่มรุต โคทั้งหลาย และพราหมณ์ผู้รุ่งเรืองด้วยบุญกรรม—เราก็ได้บรรยายไว้โดยถูกต้องตามลำดับแล้ว

भुजगानाम्of serpents
भुजगानाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootभुजग
FormMasculine, Genitive, Plural
सुपर्णानाम्of Suparṇas (birds, esp. Garuḍa-class)
सुपर्णानाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootसुपर्ण
FormMasculine, Genitive, Plural
रुद्राणाम्of Rudras
रुद्राणाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootरुद्र
FormMasculine, Genitive, Plural
मरुताम्of Maruts
मरुताम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootमरुत्
FormMasculine, Genitive, Plural
तथाand also; likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
गवाम्of cows
गवाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootगो
FormFeminine, Genitive, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
ब्राह्मणानाम्of Brahmins
ब्राह्मणानाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Genitive, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
श्रीमताम्of prosperous/fortunate (ones)
श्रीमताम्:
Visheshana
TypeAdjective
Rootश्रीमत्
FormMasculine, Genitive, Plural
पुण्यकर्मणाम्of those whose deeds are meritorious
पुण्यकर्मणाम्:
Visheshana
TypeAdjective
Rootपुण्यकर्मन्
FormMasculine, Genitive, Plural
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
R
Rājan (the King, i.e., Janamejaya)
B
Bhujagas (Nāgas/serpents)
S
Suparṇas
R
Rudras
M
Maruts
G
Gāvaḥ (cattle/cows)
B
Brāhmaṇas
G
Gandharvas
A
Apsarases

Educational Q&A

The verse underscores the Mahābhārata’s concern with tracing origins and lineages while valuing puṇya (meritorious conduct): even when listing classes of beings, it highlights ethical worth—‘puṇyakarmaṇām’—as a mark of true prosperity (‘śrī’).

Vaiśampāyana, narrating to King Janamejaya, concludes a section of origin-stories by stating that he has already recounted the births and lineages of multiple divine and semi-divine groups (Gandharvas, Apsarases, Nāgas, Suparṇas, Rudras, Maruts), as well as cattle and virtuous Brahmins.