Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Duḥṣanta at Kaṇva-Āśrama; Śakuntalā’s Reception and Origin Prelude (दुःषन्तस्य कण्वाश्रमागमनम्)

ततो ब्रद्मर्षिवंशेषु पार्थिवर्षिकुलेषु च । जज्ञिरे राजशार्दूल यथाकामं दिवौकस:,नृपश्रेष्ठ) वे देवगण अपनी इच्छाके अनुसार ब्रह्मर्षियों अथवा राजर्षियोंके वंशमें उत्पन्न हुए

tato brahmarṣivaṃśeṣu pārthivarṣikuleṣu ca | jajñire rājaśārdūla yathākāmaṃ divaukasaḥ ||

ต่อมา โอ้ผู้เป็นพยัคฆ์ท่ามกลางราชัน เหล่าเทพผู้พำนักในสวรรค์ได้ถือกำเนิด—ตามความประสงค์ของตน—ในวงศ์ของพรหมฤๅษี และในราชวงศ์แห่งราชฤๅษีบนแผ่นดิน

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
FormAvyaya
ब्रह्मर्षि-वंशेषुin the lineages of Brahmarishis
ब्रह्मर्षि-वंशेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवंश (प्रातिपदिक) / ब्रह्मर्षि (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Plural
पार्थिव-ऋषि-कुलेषुin the families of royal sages (Rajarsis)
पार्थिव-ऋषि-कुलेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकुल (प्रातिपदिक) / पार्थिव (प्रातिपदिक) / ऋषि (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
FormAvyaya
जज्ञिरेwere born, came into being
जज्ञिरे:
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
FormPerfect (Liṭ), 3rd person, Plural, Parasmaipada
राज-शार्दूलO tiger among kings
राज-शार्दूल:
TypeNoun
Rootशार्दूल (प्रातिपदिक) / राज (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
यथा-कामम्according to इच्छा; as desired
यथा-कामम्:
TypeIndeclinable
Rootकाम (प्रातिपदिक) / यथा (अव्यय)
FormAvyaya
दिवौकसःthe gods, dwellers in heaven
दिवौकसः:
Karta
TypeNoun
Rootदिवौकस् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशमग्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
D
divaukasaḥ (celestial beings/gods)
B
brahmarṣis (Brahmin seers)
R
rājarṣis (royal sages)
R
rājaśārdūla (addressed king)

Educational Q&A

The verse presents birth as not merely biological but also purposive: higher beings may assume human birth in saintly or royal lineages, implying a moral-cosmic design in which embodiment supports dharma and the unfolding of a larger narrative order.

Vaiśaṃpāyana states that celestial beings took birth on earth, entering the families of great Brahmin seers and royal-sage dynasties, doing so in accordance with their own chosen intent.