Previous Verse
Next Verse

Shloka 43

कुरुवंशप्रश्नः—दुःषन्तस्य राजधर्मवर्णनम्

Kuru Lineage Inquiry and the Portrait of King Duḥṣanta’s Rule

तस्मान्नियमसंयुक्तै: श्रोतव्य॑ ब्राह्मणैरिदम्‌ । कृष्णप्रोक्तामिमां पुण्यां भारतीमुत्तमां कथाम्‌,जो महाभारत नामका यह निरुक्त (व्युत्पत्तियुक्त अर्थ) जानता है, वह सब पापोंसे मुक्त हो जाता है। यह भरतवंशी क्षत्रियोंका महान्‌ और अद्भुत इतिहास है। अतः निरन्तर पाठ करनेपर मनुष्योंको बड़े-से-बड़े पापसे छुड़ा देता है। शक्तिशाली आप्तकाम मुनिवर श्रीकृष्णद्वैपायन व्यासजी प्रतिदिन प्रातःकाल उठकर स्नान-संध्या आदिसे शुद्ध हो आदिसे ही महाभारतकी रचना करते थे। महर्षिने तपस्या और नियमका आश्रय लेकर तीन वर्षोमें इस ग्रन्थको पूरा किया है। इसलिये ब्राह्मणोंको भी नियममें स्थित होकर ही इस कथाका श्रवण करना चाहिये। जो ब्राह्मण श्रीव्यासजीकी कही हुई इस पुण्यदायिनी उत्तम भारती कथाका श्रवण करायेंगे और जो मनुष्य इसे सुनेंगे, वे सब प्रकारकी चेष्टा करते हुए भी इस बातके लिये शोक करने योग्य नहीं हैं कि उन्होंने अमुक कर्म क्यों किया और अमुक कर्म क्यों नहीं किया

tasmān niyama-saṁyuktaiḥ śrotavyaṁ brāhmaṇair idam | kṛṣṇa-proktām imāṁ puṇyāṁ bhāratīm uttamāṁ kathām ||

ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ฉะนั้นพราหมณ์ผู้ประกอบตนด้วยวัตรและระเบียบวินัยพึงสดับเรื่องนี้ คือ “ภารตี” กถาอันประเสริฐและเป็นกุศลยิ่ง ซึ่งกฤษณะ (วยาสะ) ได้กล่าวไว้

तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootतद्
Formneuter, ablative, singular
नियम-संयुक्तैःby those endowed with observances
नियम-संयुक्तैः:
Karana
TypeAdjective
Rootनियम + संयुक्त
Formmasculine, instrumental, plural
श्रोतव्यम्is to be heard/should be listened to
श्रोतव्यम्:
Karma
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formneuter, nominative, singular, gerundive (तव्यत्), passive necessity
ब्राह्मणैःby Brahmins
ब्राह्मणैः:
Karana
TypeNoun
Rootब्राह्मण
Formmasculine, instrumental, plural
इदम्this
इदम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम्
Formneuter, nominative, singular
कृष्ण-प्रोक्ताम्spoken by Krishna
कृष्ण-प्रोक्ताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकृष्ण + प्रोक्त
Formfeminine, accusative, singular, past passive participle (क्त)
इमाम्this
इमाम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम्
Formfeminine, accusative, singular
पुण्याम्meritorious/holy
पुण्याम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपुण्य
Formfeminine, accusative, singular
भारतीम्the Bharati (speech/poetic narration)
भारतीम्:
Karma
TypeNoun
Rootभारती
Formfeminine, accusative, singular
उत्तमाम्excellent/supreme
उत्तमाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउत्तम
Formfeminine, accusative, singular
कथाम्story/narrative
कथाम्:
Karma
TypeNoun
Rootकथा
Formfeminine, accusative, singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
B
Brāhmaṇas
K
Kṛṣṇa Dvaipāyana Vyāsa
M
Mahābhārata (Bhārata-kathā)

Educational Q&A

The verse emphasizes that sacred literature—specifically the Bhārata/Mahābhārata—should be heard with discipline and purity (niyama). Such attentive, regulated listening is presented as ethically transformative and purifying, freeing one from sin and from debilitating remorse about past actions.

Vaiśampāyana, as narrator, instructs the audience about the proper manner of receiving the Mahābhārata: Brahmins should listen while established in observances. He frames the text as a supremely meritorious discourse spoken by Kṛṣṇa (Vyāsa), highlighting its sanctity and spiritual efficacy.