Previous Verse

Shloka 14

Cyavana’s Birth and Bhṛgu’s Curse upon Agni (च्यवनजन्म तथा अग्निशापः)

सौतिर्वाच इति श्रुत्वा पुलोमाया भृगु: परममन्युमान्‌ । शशापाग्निमतिक्रुद्ध: सर्वभक्षो भविष्यसि,उग्रश्रवाजी कहते हैं--पुलोमाका यह वचन सुनकर परम क्रोधी महर्षि भृगुका क्रोध और भी बढ़ गया। उन्होंने अग्निदेवको शाप दिया--“तुम सर्वभक्षी हो जाओगे”

sautir uvāca—iti śrutvā pulomāyā bhṛguḥ paramam anyumān | śaśāpa agnim atikruddhaḥ—sarvabhakṣo bhaviṣyasi ||

เศาติกล่าวว่า—ครั้นได้ฟังถ้อยคำของปุโลมาแล้ว ฤๅษีภฤคุก็เดือดดาลยิ่งนัก ด้วยความกริ้วอย่างที่สุดจึงสาปพระอัคนีว่า “ท่านจักเป็นผู้กลืนกินสรรพสิ่ง (สรรพภักษ์)”

सौतिःSauti (Ugraśravas), the narrator
सौतिः:
Karta
TypeNoun
Rootसौति
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
TypeVerb
Rootश्रु
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
पुलोमायाःof Pulomā
पुलोमायाः:
TypeNoun
Rootपुलोमा
FormFeminine, Genitive, Singular
भृगुःBhṛgu (the sage)
भृगुः:
Karta
TypeNoun
Rootभृगु
FormMasculine, Nominative, Singular
परम्exceedingly, greatly
परम्:
TypeAdjective
Rootपरम
FormNeuter, Accusative, Singular
मन्युमान्wrathful, full of anger
मन्युमान्:
TypeAdjective
Rootमन्युमत्
FormMasculine, Nominative, Singular
शशापcursed
शशाप:
TypeVerb
Rootशप्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
अग्निम्Agni (Fire-god)
अग्निम्:
Karma
TypeNoun
Rootअग्नि
FormMasculine, Accusative, Singular
अतिक्रुद्धःexceedingly enraged
अतिक्रुद्धः:
TypeAdjective
Rootअतिक्रुद्ध
Formक्त (past passive participle used adjectivally), Masculine, Nominative, Singular
सर्वभक्षःall-devouring
सर्वभक्षः:
TypeAdjective
Rootसर्वभक्ष
FormMasculine, Nominative, Singular
भविष्यसिyou will become
भविष्यसि:
TypeVerb
Rootभू
FormSimple Future (लृट्), 2nd, Singular, Parasmaipada

शौनक उवाच

S
Sauti (Ugraśravas)
P
Pulomā
B
Bhṛgu
A
Agni

Educational Q&A

The verse highlights the moral weight of speech and the danger of anger: even a sage’s wrath, though arising from a perceived wrong, can impose far-reaching consequences. It cautions that righteous indignation must still be governed by restraint, because a curse (śāpa) can alter duties and roles within the cosmic order.

Sauti narrates that Bhṛgu hears Pulomā’s words and becomes intensely angry. In that fury he curses Agni, declaring that Agni will become ‘sarvabhakṣa’—one who consumes everything—setting up the broader consequences of Agni’s role and the unfolding of the Pulomā-related episode.