Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Janamejaya’s Request for Expansion; Vaiśampāyana’s Authorization and Phalāśruti of the Mahābhārata

Jaya

जनमेजय उवाच इन्द्रस्य भवने विप्रा यदि नाग: स तक्षक: । तमिन्द्रेणेव सहितं पातयध्वं विभावसौ,जनमेजयने कहा--विप्रगण! यदि तक्षक नाग इन्द्रके विमानमें छिपा हुआ है तो उसे इन्द्रके साथ ही अग्निमें गिरा दो

janamejaya uvāca | indrasya bhavane viprā yadi nāgaḥ sa takṣakaḥ | tam indreṇeva sahitaṃ pātayadhvaṃ vibhāvasau |

ชนเมชัยตรัสว่า “โอ พราหมณ์ทั้งหลาย หากพญานาคตักษกซ่อนอยู่ในวิมานของพระอินทร์ ก็จงโยนมันลงสู่กองเพลิง แม้พร้อมด้วยพระอินทร์เถิด”

जनमेजयःJanamejaya
जनमेजयः:
Karta
TypeNoun
Rootजनमेजय
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootइन्द्र
FormMasculine, Genitive, Singular
भवनेin the abode/house
भवने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभवन
FormNeuter, Locative, Singular
विप्राःO brahmins
विप्राः:
Sambodhana
TypeNoun
Rootविप्र
FormMasculine, Vocative, Plural
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
नागःthe serpent
नागः:
Karta
TypeNoun
Rootनाग
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe/that
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तक्षकःTakṣaka
तक्षकः:
Karta
TypeNoun
Rootतक्षक
FormMasculine, Nominative, Singular
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
इन्द्रेणwith Indra
इन्द्रेण:
Sahakari
TypeNoun
Rootइन्द्र
FormMasculine, Instrumental, Singular
इवas/like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
सहितम्together with, accompanied
सहितम्:
TypeAdjective
Rootसहित
FormMasculine, Accusative, Singular
पातयध्वम्cause to fall; throw down
पातयध्वम्:
TypeVerb
Rootपत् (णिच्: पातयति)
FormImperative, Second, Plural, Atmanepada, true
विभावसौin Vibhāvasu (Agni), in the fire
विभावसौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविभावसु
FormMasculine, Locative, Singular

जनमेजय उवाच

J
Janamejaya
I
Indra
T
Takṣaka
V
Viprāḥ (brahmins/priests)
V
Vibhāvasu (Agni/fire)
I
Indra’s abode (Indrasya bhavana)

Educational Q&A

The verse highlights the ethical danger of vengeance: in pursuing a single offender, one may become willing to violate proportionality and even disregard higher authorities (Indra), signaling a drift away from dharma and restraint.

During Janamejaya’s serpent-sacrifice, he orders the officiating brahmins that if Takṣaka is found hiding in Indra’s abode, they should still hurl him into the sacrificial fire—even if Indra is dragged along—showing the intensity of the king’s resolve.