Shloka 22
खाण्डवदाहोत्तर-वरप्रदानम्
Boons after the Khāṇḍava Burning
अर्चिर्धाराभिसम्बद्ध॑ धूमविद्युत्ममाकुलम् । बभूव तद्ू वन॑ घोरं स्तनयित्नुसमाकुलम्,आगकी लपटों और जलकी धाराओंसे संयुक्त होनेपर उस वनमें धुआँ उठने लगा। सब ओर बिजली चमकने लगी और चारों ओर मेघोंकी गड़गड़ाहटका शब्द गूँज उठा। इस प्रकार खाण्डववनकी दशा बड़ी भयंकर हो गयी
arcirdhārābhisambaddhaṃ dhūmavidyut-samākulam | babhūva tad vanaṃ ghoraṃ stanayitnu-samākulam ||
เมื่อเปลวเพลิงประสานกับสายน้ำ ป่านั้นก็อวลด้วยควัน มีกระแสฟ้าแลบวาบ และเสียงอสนีบาตกึกก้องทั่วทุกทิศ—ดังนี้ป่าขาณฑวะจึงกลายเป็นที่น่าสะพรึงกลัวยิ่งนัก
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how destructive forces, once unleashed, intensify and spread: fire, smoke, lightning, and thunder become a single terrifying system. Ethically, it hints that acts of large-scale harm generate cascading consequences that overwhelm both the environment and those involved.
Vaiśampāyana describes the Khāṇḍava forest becoming dreadful as flames and torrents combine, smoke rises, lightning flashes, and thunder roars—an intense depiction of the forest’s catastrophic upheaval.