Shloka 22
Indraprastha Prosperity and the Arjuna–Kṛṣṇa Yamunā Excursion (इन्द्रप्रस्थ-वैभवम् तथा यमुनाविहारः)
एकैक: प्रसवस्तस्माद् भवत्यस्मिन् कुले सदा | तेषां कुमारा: सर्वेषां पूर्वेषां मम जज्ञिरे,“इस कारण हमारे इस कुलमें सदासे एक-एक संतान ही होती चली आ रही है। मेरे अन्य सभी पूर्वजोंके तो पुत्र होते आये हैं, परंतु मेरे यह एक कन्या ही हुई है। यही इस कुलकी परम्पराको चलानेवाली है। अतः भरतश्रेष्ठ! इसके प्रति मेरी यही भावना रहती है कि “यह मेरा पुत्र है!
ekaikaḥ prasavas tasmād bhavaty asmin kule sadā | teṣāṁ kumārāḥ sarveṣāṁ pūrveṣāṁ mama jajñire |
“เพราะฉะนั้น ในวงศ์ของเราจึงมีธรรมเนียมมาแต่โบราณว่าแต่ละชั่วคนมีบุตรเพียงหนึ่งเดียว บรรพชนของข้าล้วนมีบุตรชาย แต่สำหรับข้า กลับมีเพียงธิดาองค์เดียว นางเท่านั้นที่จะสืบต่อสายตระกูลนี้ ดังนั้น โอ้ ผู้ประเสริฐแห่งภารตะ ความเชื่อมั่นอันแน่วแน่ของข้าต่อนางคือ ‘นางคือบุตรของข้า’”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights kula-dharma (the duty of preserving a lineage) and shows how social roles can be ethically reassigned when continuity and responsibility are at stake: a daughter may be regarded as a ‘son’ in function when she alone can sustain the family line.
A speaker explains a hereditary pattern in the family—only one child per generation—and notes that while ancestors had sons, he has only a daughter. He therefore resolves to treat her as a son so that the lineage and its obligations continue.