Shloka 12
Gaṅgādvāra-tīrtha, Ulūpī-saṃvāda, and Arjuna’s Dharma-Deliberation (गङ्गाद्वार-तीर्थम्, उलूपी-संवादः)
(सुवर्णकक्ष्याग्रैवेयान् सुवर्णाडुकुशभूषितान् । जाम्बूनदपरिष्कारान् प्रभिन्नकरटामुखान् ।। अधिषछितान् महामात्रै: सर्वशस्त्रसमन्वितान् । सहस्रं प्रददौ राजा गजानां वरवर्णिनाम् ।। रथानां च सहसंत्रं वै सुवर्णमणिचित्रितम् । चतुर्युजां भानुमच्च पज्चानां प्रददौ तदा ।। सुवर्णपरिबर्हाणां वरचामरमालिनाम् | जात्यश्वानां च पञ्चाशत्सहस्र॑ं प्रददौ नृप: ।। दासीनामयुतं राजा प्रददौ वरभूषणम् | ततः सहस्र॑ दासानां प्रददौ वरधन्विनाम् ।। हैमानि शय्यासनभाजनानि द्रव्याणि चान्यानि च गोधनानि । पृथक् पृथक् चैव ददौ स कोटि पाञज्चालराज: परमप्रहृष्ट: ।। शिबिकानां शतं पूर्ण वाहान् पञ्चशतं नरान् | एवमेतानि पाउ्चालो कन्यार्थे प्रददौ धनम् ।। हरणं चापि पाज्चाल्या ज्ञातिदेयं तु सौमकि: । धृष्टद्युम्नो ययौ तत्र भगिनीं गृह भारत ।। नानद्यमाने बहुभिस्तूर्यशब्दै: सहस्रश: ।।) उस समय राजा ट्रुपदने उन्हें एक हजार सुन्दर हाथी प्रदान किये, जिनकी पीठोंपर सोनेके हौदे कसे हुए थे और गलेमें सोनेके आभूषण शोभा पा रहे थे। उनके अंकुश भी सोनेके ही थे। जाम्बूनद नामक सुवर्णसे उन सबको सजाया गया था। उनके गण्डस्थलसे मदकी धारा बह रही थी। बड़े-बड़े महावत उन सबका संचालन करते थे। वे सभी गजराज सम्पूर्ण अस्त्र-शस्त्रोंसे सम्पन्न थे। राजाने पाँचों पाण्डवोंके लिये चार घोड़ोंसे जुते हुए एक हजार रथ दिये, जो सुवर्ण और मणियोंसे विभूषित होनेके कारण विचित्र शोभा धारण करते थे और सब ओर अपनी प्रभा बिखेर रहे थे। इतना ही नहीं, राजाने अच्छी जातिके पचास हजार घोड़े भी दिये, जो सुनहरे साज-बाजसे सुसज्जित और सुन्दर चँवर तथा मालाओंसे अलंकृत थे। इनके सिवा सुन्दर आभूषणोंसे विभूषित दस हजार दासियाँ भी दीं। साथ ही उत्तम धनुष धारण करनेवाले एक हजार दास पाण्डवोंको भेंट किये। बहुत-सी शय्याएँ, आसन और पात्र भी दिये जो सब-के-सब सुवर्णके बने हुए थे। दूसरे-दूसरे द्रव्य और गोधन भी समर्पित किये। इन सबकी पृथक्-पृथक् संख्या एक-एक करोड़ थी। इस प्रकार पांचालराज द्रुपदने बड़े हर्ष और उल्लासके साथ पाण्डवोंको उपर्युक्त वस्तुएँ अर्पित कीं। सौ पालकियाँ और उनको ढोनेवाले पाँच सौ कहार दिये। इस प्रकार पांचालराजने अपनी कन्याके लिये ये सभी वस्तुएँ तथा बहुत-सा धन दहेजमें दिया। जनमेजय!। धृष्टद्युम्न स्वयं अपनी बहिनका हाथ पकड़कर सवारीपर बैठानेके लिये ले गये। उस समय सहस्रों प्रकारके बाजे एक साथ बज उठे। श्रुत्वा चाप्यागतान् वीरान् धृतराष्ट्रो जनेश्वर: । प्रतिग्रहाय पाण्डूनां प्रेषयामास कौरवान्,राजा धृतराष्ट्रने पाण्डववीरोंका आगमन सुनकर उनकी अगवानीके लिये कौरवोंको भेजा
vaiśampāyana uvāca |
(suvarṇakakṣyāgraiveyān suvarṇāḍukuśabhūṣitān |
jāmbūnadapariṣkārān prabhinnakaraṭāmukhān ||
adhiṣṭhitān mahāmātraiḥ sarvaśastrasamanvitān |
sahasraṃ pradadau rājā gajānāṃ varavarṇinām ||
rathānāṃ ca sahasraṃ vai suvarṇamaṇicitrītam |
caturyujāṃ bhānumac ca pāṇḍavānāṃ pradadau tadā ||
suvarṇaparibarhāṇāṃ varacāmaramālinām |
jātyaśvānāṃ ca pañcāśatsahasraṃ pradadau nṛpaḥ ||
dāsīnām ayutaṃ rājā pradadau varabhūṣaṇam |
tataḥ sahasraṃ dāsānāṃ pradadau varadhanvinām ||
haimāni śayyāsanabhājanāni dravyāṇi cānyāni ca godhanāni |
pṛthak pṛthak caiva dadau sa koṭi pāñcālarājāḥ paramaprahṛṣṭaḥ ||
śibikānāṃ śataṃ pūrṇaṃ vāhān pañcaśataṃ narān |
evam etāni pāñcālo kanyārthe pradadau dhanam ||
haraṇaṃ cāpi pāñcālyā jñātideyaṃ tu saumakiḥ |
dhṛṣṭadyumno yayau tatra bhaginīṃ gṛha bhārata ||
nānadyamāne bahubhis tūryaśabdaiḥ sahasraśaḥ ||)
ไวศัมปายนะกล่าวว่า— ครั้นนั้น ทรุปทะ ราชาแห่งปัญจาละ มีความปลื้มปีติยิ่งนัก จึงประทานทรัพย์สินประกอบพิธีอภิเษกธิดาอย่างมหาศาล เขามอบช้างชั้นเลิศหนึ่งพันเชือก มีสายรัดและเครื่องประดับคอเป็นทองคำ มีตะขอช้างทองคำ ประดับด้วยทองคำชัมพูนทบริสุทธิ์ ขมับหลั่งน้ำมันมันฮึ่ม ถูกควบคุมโดยมหาอำมาตย์ และพร้อมสรรพด้วยอาวุธสำหรับราชกิจและศึกสงคราม อีกทั้งมอบรถศึกหนึ่งพันคัน ประดับทองและรัตนะวิจิตร ส่องประกายรุ่งเรือง เทียมม้าสี่ตัว เหมาะแก่ปาณฑพทั้งห้า นอกจากนี้ยังถวายม้าพันธุ์ดีห้าหมื่นตัว ตกแต่งเครื่องม้าทองคำ พร้อมพัดจามรและพวงมาลัย มอบนางรับใช้หนึ่งหมื่นนางประดับเครื่องอลังการชั้นเลิศ และชายรับใช้หนึ่งพันคนผู้ชำนาญธนู เตียง ที่นั่ง และภาชนะทองคำ ตลอดจนทรัพย์มีค่าอื่น ๆ และโคทรัพย์ ได้แจกจ่ายแยกเป็นหมวดหมู่ในปริมาณมหาศาล ขณะราชาแห่งปัญจาละยินดีในทานบารมี ยังเพิ่มเสลี่ยงหนึ่งร้อยหลัง และคนหามห้าร้อยคน ดังนี้เพื่อประกอบกัญญาทาน ทรุปทะจึงถวายทรัพย์อันอุดมยิ่ง แล้วธฤษฏทยุมน์จับมือน้องสาวพาไปท่ามกลางเสียงดุริยางค์นานาชนิดที่กึกก้องพร้อมกันนับไม่ถ้วน
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights royal dharma expressed through generosity and the fulfillment of social obligations in marriage alliances. Drupada’s lavish gifting is not merely display; it signals responsibility toward kinship duties, public honor, and the forging of stable political and familial bonds through rightful, celebratory rites.
After the marriage arrangement involving Pāñcālī (Draupadī) and the Pāṇḍavas, King Drupada gives an enormous bridal gift: elephants, chariots, horses, servants, gold furnishings, cattle, palanquins, and bearers. Dhṛṣṭadyumna then escorts his sister amid loud festive music.