Shloka 19
Bhīṣma’s Counsel on Reconciliation and Partition (भीष्मोपदेशः—संधि-राज्यविभागविचारः)
व्यास उवाच अनुृतान्मोक्ष्यसे भद्रे धर्मश्लैष सनातन: । नतु वक्ष्यामि सर्वेषां पा्चाल शृणु मे स्वयम्,व्यासजी बोले--भद्रे! तुम झूठसे बच जाओगी। (पाण्डवोंके लिये) यह सनातन धर्म है। (कुन्तीसे यों कहकर वे ट्रुपदसे बोले) पांचालराज! (इस विवाहमें एक रहस्य है, जिसे) मैं सबके सामने नहीं कहूँगा। तुम स्वयं एकान्तमें चलकर मुझसे सुन लो
Vyāsa uvāca: anṛtān mokṣyase bhadre dharmaśleṣa sanātanaḥ | na tu vakṣyāmi sarveṣāṃ pāñcāla śṛṇu me svayam ||
วยาสะกล่าวว่า “โอ้สตรีผู้ประเสริฐ เจ้าย่อมพ้นจากความเท็จได้; นี่คือธรรมะนิรันดร์อันแนบแน่นกับความชอบธรรม (และเพื่อประโยชน์แห่งปาณฑพทั้งหลาย) แต่เราจะไม่กล่าวต่อหน้าทุกคน โอ้กษัตริย์แห่งปัญจาล จงมา—ฟังจากเราเองเป็นการส่วนตัว”
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse upholds satya (truthfulness) as integral to sanātana-dharma: liberation from untruth is presented as a moral necessity, while also recognizing that sensitive matters may require discreet, responsible communication rather than public disclosure.
Vyāsa addresses a noble lady (contextually Kuntī), assuring her that she will be cleared of the taint of falsehood and that this aligns with enduring dharma connected to the Pāṇḍavas’ welfare. He then turns to the Pāñcāla king (Drupada) and says he will not reveal a certain matter publicly, asking him to hear it privately.