Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

द्रौपदी-वरण-प्रत्ययः — Intelligence Reports and the Kaurava Court’s Response

ततो<5पर: पार्थिवसड्घमध्ये प्रवृद्धमारुज्य महीप्ररोहम्‌ । प्रकालयन्नेव स पार्थिवौघान्‌ क्रुद्धोइन्तक: प्राणभृतो यथैव,उस समय राजकुमारी कृष्णा अत्यन्त प्रसन्न हो उनका मृगचर्म थामकर ठीक उसी तरह उनके पीछे-पीछे जा रही थी, जैसे गजराजके पीछे हथिनी जा रही हो। यह देख राजा लोग सहन न कर सके और क्रोधमें भरकर युद्ध करनेके लिये उसपर चारों ओरसे टूट पड़े। तब एक दूसरा वीर बहुत बड़े वृक्षको उखाड़कर राजाओंकी उस मण्डलीमें कूद पड़ा और जैसे कोपमें भरे हुए यमराज समस्त प्राणियोंका संहार करते हैं, उसी प्रकार वह उन नरेशोंको मानो कालके गालमें भेजने लगा

tato 'paraḥ pārthivasaṅghamadhye pravṛddham ārujya mahīpraroham | prakālayann eva sa pārthivaughān kruddho 'ntakaḥ prāṇabhṛto yathaiva ||

แล้วนักรบอีกผู้หนึ่งได้ถอนต้นไม้ใหญ่ที่งอกจากแผ่นดินขึ้นมาทั้งราก แล้วกระโจนเข้าไปกลางหมู่กษัตริย์. ด้วยโทสะอันเดือดดาล เขาเริ่มฟาดฟันทำลายหมู่เจ้าแผ่นดินราวกับอันตกะ (ความตาย) ผู้พิโรธ กำจัดสรรพชีวิต.

ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
अपरःanother (one)
अपरः:
Karta
TypeAdjective
Rootअपर
FormMasculine, Nominative, Singular
पार्थिवसङ्घमध्येin the midst of the assembly of kings
पार्थिवसङ्घमध्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपार्थिवसङ्घमध्य
FormMasculine, Locative, Singular
प्रवृद्धम्fully grown, huge
प्रवृद्धम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्रवृद्ध
FormMasculine, Accusative, Singular
आरुज्यhaving torn up / having uprooted
आरुज्य:
TypeVerb
Rootरुज्
FormLyap (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), having broken/violently torn up
महीप्ररोहम्a tree (earth-grown shoot), i.e., a great tree
महीप्ररोहम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहीप्ररोह
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रकालयन्striking, crushing, destroying
प्रकालयन्:
Karta
TypeVerb
Rootकल्
FormShatru (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
पार्थिवौघान्masses/hosts of kings
पार्थिवौघान्:
Karma
TypeNoun
Rootपार्थिवौघ
FormMasculine, Accusative, Plural
क्रुद्धःenraged
क्रुद्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
अन्तकःDeath (Yama), the ender
अन्तकः:
Karta
TypeNoun
Rootअन्तक
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राणभृतःliving beings (life-bearers)
प्राणभृतः:
Karma
TypeNoun
Rootप्राणभृत्
FormMasculine, Accusative, Plural
यथाas, just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
एवindeed, exactly so
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव

धृष्टह्ुम्न उवाच

A
aparaḥ vīraḥ (another warrior)
P
pārthivāḥ (kings)
M
mahī (earth)
V
vṛkṣa/praroha (tree)
A
antaka (Death/Yama)

Educational Q&A

The verse highlights how krodha (wrath) and wounded royal pride can overturn restraint and dharma, turning a ceremonial or social setting into destructive conflict; it warns that violence spreads quickly when leaders abandon self-control.

A powerful fighter enters the kings’ assembly, uproots a large tree, and uses it as a weapon to batter the gathered kings, likened to Death (Antaka/Yama) cutting down living beings.