Shloka 24
Ādi Parva, Adhyāya 188 — Draupadī-Vivāha Dharma-Vicāra
Debate on the Legitimacy of One Wife for Five
(यथा नृपा: पाण्डवमाजिमध्ये त॑ प्राब्रवीच्चक्रधरो हलायुधम् । बल॑ विजाननू् पुरुषोत्तमस्तदा न कार्यमार्येण च सम्भ्रमस्त्वया ।। भीमानुजो योधयितु समर्थ एको हि पार्थ: ससुरासुरान् बहुन् । अल विजेतुं किमु मानुषान् नृपान् साहाय्यमस्मान् यदि सव्यसाची । स वाउछति सम प्रयताम वीर पराभव: पाण्डुसुते न चास्ति ।।) राजालोग रणभूमिमें पाण्डुपुत्र अर्जुनके प्रति अपना क्रोध जैसे प्रकट कर रहे थे, उसे सुनकर अर्जुनके बलको जानते हुए चक्रधारी पुरुषोत्तम भगवान् श्रीकृष्णने बलरामजीसे कहा--'भैया! आपको घबराना नहीं चाहिये। यदि बहुत-से देवता और असुर एकत्र हो जायूँ, तो भी भीमके छोटे भाई कुन्तीकुमार अर्जुन उन सबके साथ अकेले ही युद्ध करनेमें समर्थ हैं। फिर इन मानव-भूपालोंपर विजय पाना कौन बड़ी बात है। यदि सव्यसाची अर्जुन हमारी सहायता लेना चाहेंगे तो हम इसके लिये प्रयत्न करेंगे। वीरवर! मेरा विश्वास है कि पाण्डुपुत्र अर्जुनकी पराजय नहीं हो सकती।' तमब्रवीन्निर्जलतोयदाभो हलायुधो5नन्तरजं प्रतीत: । प्रीतो5स्मि दृष्टवा हि पितृष्वसारं पृथां विमुक्तां सह कौरवाग्रयै:,जलहीन मेघके समान गौरवर्णवाले हलधर (बलरामजी)-ने अपने छोटे भाई श्रीकृष्णकी बातपर विश्वास करके उनसे कहा--'भैया! कुरुकुलके श्रेष्ठ वीर पाण्डवोंसहित अपनी बुआ कुन्तीको लाक्षागृहसे बची हुई देखकर मुझे बड़ी प्रसन्नता हुई है”
vaiśampāyana uvāca |
yathā nṛpāḥ pāṇḍavam ājimadhye taṁ prābravīc cakradharo halāyudham |
balaṁ vijānan puruṣottamas tadā na kāryam āryeṇa ca sambhramas tvayā ||
bhīmānujo yodhayituṁ samartha eko hi pārthaḥ sasurāsurān bahūn |
alaṁ vijetuṁ kimu mānuṣān nṛpān sahāyyam asmān yadi savyasācī |
sa vāñchati sma samaprayatāma vīra parābhavaḥ pāṇḍusute na cāsti ||
tam abravīn nirjalatoyadābho halāyudho'nantarajaṁ pratītaḥ |
prīto'smi dṛṣṭvā hi pitṛṣvasāraṁ pṛthāṁ vimuktāṁ saha kauravāgryaiḥ ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า— ครั้นบรรดากษัตริย์ในสมรภูมิพากันเปล่งความพิโรธต่ออรชุนแห่งปาณฑพ ผู้ทรงจักร—พระผู้เป็นเจ้า ปุรุโษตตมะ—ผู้รู้กำลังของอรชุน จึงตรัสแก่หาลายุธะ (พระพลราม) ว่า “พี่ผู้ประเสริฐ อย่าได้หวั่นไหวเลย ปารถะ น้องของภีมะ สามารถรบเพียงลำพัง แม้เทพและอสูรจำนวนมากจะมาชุมนุมกัน—แล้วจะกล่าวถึงกษัตริย์มนุษย์เหล่านี้ไปไย หากสวฺยสาจี อรชุนประสงค์ความช่วยเหลือจากเรา เราจักเพียรพยายามเพื่อสิ่งนั้น โอ้วีรบุรุษ เรามั่นใจว่า บุตรแห่งปาณฑุย่อมไม่มีความพ่ายแพ้” พระพลรามผู้ผิวผ่อง ทรงอาวุธคันไถ ประหนึ่งเมฆไร้ฝน ครั้นเชื่อถ้อยคำของน้องแล้ว จึงตอบว่า “น้องเอ๋ย เราปลื้มปีติยิ่งนักที่ได้เห็นปฤถา (กุนตี) ปิตุจฉาของเรา ได้รับการปลดปล่อยจากเรือนรัก พร้อมด้วยยอดวีรชนแห่งวงศ์กุรุ (เหล่าปาณฑพ)”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage emphasizes steadiness and discernment in crisis: a noble person should not be shaken by hostile noise or numbers. True strength is measured by capability and righteousness, and divine wisdom counsels calm confidence rather than panic. It also models supportive leadership—offering help if requested, while affirming the agent’s own competence.
On the battlefield, kings express anger toward Arjuna. Kṛṣṇa, knowing Arjuna’s prowess, reassures Balarāma that Arjuna can face even assembled gods and demons, so human kings are no great challenge; assistance will be given if Arjuna asks. Balarāma, convinced, expresses joy at seeing their paternal aunt Kuntī (Pṛthā) saved along with the foremost Kuru princes (the Pāṇḍavas), recalling their escape from the lac-house plot.