Shloka 3
Ādi Parva, Adhyāya 180 — Svayaṃvara-Virodha and Pāṇḍava Parākrama
Draupadī Episode
यो हि कारणत:ः क्रोध॑ संजातं क्षन्तुमर्हति । नालं स मनुज: सम्यक् त्रिवर्ग परिरक्षितुम्,जो किसी कारणवश उत्पन्न हुए क्रोधको सह लेता है, वह मनुष्य धर्म, अर्थ और कामकी रक्षा करनेमें समर्थ नहीं होता ततो वृद्धांश्व बालांश्व राक्षसान् स महामुनि: । ददाह वितते यज्ञे शक्तेव॑ंधमनुस्मरन् उस विस्तृत यज्ञमें अपने पिता शक्तिके वधका बार-बार चिन्तन करते हुए महामुनि पराशरने राक्षसजातिके बूढ़ों तथा बालकोंको भी जलाना आरम्भ किया
Aurva uvāca | yo hi kāraṇataḥ krodhaṃ sañjātaṃ kṣantum arhati | nālaṃ sa manuṣyaḥ samyak trivargaṃ parirakṣitum || tato vṛddhāṃś ca bālāṃś ca rākṣasān sa mahāmuniḥ | dadāha vitate yajñe śakteḥ vadham anusmaran ||
อูรวะกล่าวว่า “ผู้ใดอดกลั้นโทสะที่บังเกิดขึ้นด้วยเหตุใดเหตุหนึ่งแล้วกดไว้ ผู้นั้นย่อมมิอาจพิทักษ์ ‘ตรีวรรค’ คือ ธรรม อรรถ และกาม ได้โดยชอบแท้” ครั้นแล้ว ในพิธียัญอันกว้างใหญ่ มหาฤๅษีปราศระระลึกถึงการถูกสังหารของบิดา ‘ศักติ’ ซ้ำแล้วซ้ำเล่า และเริ่มเผาผลาญพวกรากษส—แม้ทั้งผู้เฒ่าและเด็กน้อย
ऑर्व उवाच
Educational Q&A
The verse links governance of life’s aims (dharma, artha, kāma) with the proper handling of anger: uncontrolled or mismanaged anger undermines one’s capacity to protect these goals. It also warns, by narrative example, that anger rooted in grief and vengeance can expand into indiscriminate harm.
After Aurva’s statement about anger and the trivarga, the story turns to Parāśara: during a large sacrificial rite, he repeatedly remembers his father Śakti’s killing and, driven by that recollection, begins burning the Rākṣasas—without sparing even the elderly and children.