Previous Verse
Next Verse

Shloka 47

कल्माषपाद-शाप-कारणम्

Cause of Kalmāṣapāda’s Niyoga under a Curse

ततः सराष्ट्रं मुमुदे तत्‌ पुरं परया मुदा । तेन पार्थिवमुख्येन भावितं भावितात्मना,तबसे शुद्ध अन्तःकरणवाले नृपश्रेष्ठ संवरणके द्वारा पालित सब लोग प्रसन्न रहने लगे। उस राज्य और नगरमें बड़ा आनन्द छा गया

tataḥ sarāṣṭraṃ mumude tat puraṃ parayā mudā | tena pārthivamukhyena bhāvitaṃ bhāvitātmanā ||

ครั้นแล้วทั้งแว่นแคว้นและนครนั้นก็ชื่นบานยิ่งนัก ด้วยได้รับการบำรุงคุ้มครองจากกษัตริย์ผู้ประเสริฐ คือพระสัมวรณะ ผู้มีจิตอันบริสุทธิ์และฝึกฝนด้วยตบะ ประชาชนจึงอยู่เย็นเป็นสุขทั่วหน้า

ततःthen/thereupon
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
FormAvyaya (ablatival adverb: 'thereupon/from that')
सराष्ट्रम्the whole kingdom (with its realm)
सराष्ट्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootसराष्ट्र
FormNeuter, accusative, singular
मुमुदेrejoiced/was glad
मुमुदे:
TypeVerb
Rootमुद्
FormPerfect (लिट्), 3rd person, singular, Parasmaipada
तत्that
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, nominative/accusative, singular
पुरम्city
पुरम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुर
FormNeuter, accusative, singular
परयाwith great/supreme
परया:
Karana
TypeAdjective
Rootपरा
FormFeminine, instrumental, singular
मुदाjoy
मुदा:
Karana
TypeNoun
Rootमुद्
FormFeminine, instrumental, singular
तेनby him/thereby
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, instrumental, singular
पार्थिवमुख्येनby the foremost of kings
पार्थिवमुख्येन:
Karana
TypeNoun
Rootपार्थिवमुख्य
FormMasculine, instrumental, singular
भावितम्nurtured/maintained/cherished
भावितम्:
TypeVerb
Rootभावित
FormPast passive participle (क्त), Neuter, nominative/accusative, singular
भावितात्मनाby the purified/self-controlled one
भावितात्मना:
Karana
TypeAdjective
Rootभावितात्मन्
FormMasculine, instrumental, singular

वसिष्ठ उवाच

वसिष्ठ (Vasiṣṭha)
संवरण (Saṃvaraṇa)
राष्ट्र (kingdom)
पुर (city)

Educational Q&A

A ruler whose inner self is disciplined and purified (bhāvitātman) becomes a source of public welfare: when governance is grounded in self-control and ethical cultivation, the kingdom and city naturally flourish in peace and joy.

Vasiṣṭha describes the effect of King Saṃvaraṇa’s rule: the entire realm and its capital rejoice, because the king—foremost among rulers—protects and nurtures the people, bringing widespread contentment and celebration.