Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

और्वोपाख्यानम्

Aurva Episode: Restoration of Sight and Restraint of World-Destructive Anger

अस्त्राग्निना विचित्रो<यं दग्धो मे रथ उत्तम: । सो हं चित्ररथो भूत्वा नाम्ना दग्धरथो5भवम्‌,इनके दिव्यास्त्रकी अग्निसे मेरा यह विचित्र एवं उत्तम रथ दग्ध हो गया है। पहले मैं विचित्र रथके कारण “चित्ररथ” कहलाता था; परंतु अब मेरा नाम “दग्धरथ' हो गया

astrāgninā vicitro 'yaṃ dagdho me ratha uttamaḥ | so 'haṃ citraratho bhūtvā nāmnā dagdharatho 'bhavam ||

“เพลิงจากอาวุธทิพย์ของเขาได้เผารถศึกอันวิจิตรและยอดเยี่ยมของข้าให้มอดไหม้ เดิมทีข้าได้ชื่อว่า ‘จิตรารถะ’ เพราะรถอันน่าพิศวงนั้น แต่บัดนี้นามของข้ากลายเป็น ‘ทัคธรถะ’—ผู้มีรถถูกเผา”

अस्त्राग्निनाby the fire of (a) weapon
अस्त्राग्निना:
Karana
TypeNoun
Rootअस्त्र + अग्नि
FormMasculine, Instrumental, Singular
विचित्रःwonderful/variegated
विचित्रः:
Karta
TypeAdjective
Rootविचित्र
FormMasculine, Nominative, Singular
अयम्this
अयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Nominative, Singular
दग्धःburnt
दग्धः:
Karta
TypeVerb
Rootदग्ध (√दह्)
FormMasculine, Nominative, Singular, Past passive participle (क्त)
मेof me / my
मे:
Adhikarana
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
रथःchariot
रथः:
Karta
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Nominative, Singular
उत्तमःexcellent
उत्तमः:
Karta
TypeAdjective
Rootउत्तम
FormMasculine, Nominative, Singular
सःthat (I)/so
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormNominative, Singular
चित्ररथःChitraratha (one having a splendid chariot)
चित्ररथः:
Karta
TypeNoun
Rootचित्ररथ
FormMasculine, Nominative, Singular
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Karta
TypeVerb
Root√भू
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा)
नाम्नाby name / in name
नाम्ना:
Karana
TypeNoun
Rootनामन्
FormNeuter, Instrumental, Singular
दग्धरथःDagdharatha (one whose chariot is burnt)
दग्धरथः:
Karta
TypeNoun
Rootदग्धरथ
FormMasculine, Nominative, Singular
अभवम्I became
अभवम्:
Karta
TypeVerb
Root√भू
FormImperfect (लङ्), First, Singular, Parasmaipada

गन्धर्व उवाच

C
Citraratha (Gandharva)
C
Chariot (ratha)
A
Astra (divine weapon)
A
Agni (weapon-fire)

Educational Q&A

The verse highlights how actions and their consequences reshape one’s public identity: glory tied to external possessions (a famed chariot) can instantly turn into a mark of loss, reminding one to be mindful of the destructive power of divine weapons and the fragility of reputation.

The Gandharva speaks after his chariot has been burned by the fire of a divine missile. He explains that he was earlier called ‘Citraratha’ because of his wondrous chariot, but now, due to its destruction, he has acquired the new name ‘Dagdharatha’ (‘burnt-chariot’).