Shloka 1
Amṛta-Pāna, Rāhu’s Detection, and the Sudarśana Intervention (अमृतपान-राहुप्रकाशन-सुदर्शनप्रयोगः)
उग्रश्रवाजी कहते हैं--तपोधन! इसी समय कद्रू और विनता दोनों बहनें एक साथ ही घूमनेके लिये निकलीं। उस समय उन्होंने उच्चै:श्रवा नामक घोड़ेको निकटसे जाते देखा। वह परम उत्तम अश्वरत्न अमृतके लिये समुद्रका मन्थन करते समय प्रकट हुआ था। उसमें अमोघ बल था। वह संसारके समस्त अअभ्रोंमें श्रेष्ठ, उत्तम गुणोंसे युक्त, सुन्दर, अजर, दिव्य एवं सम्पूर्ण शुभ लक्षणोंसे संयुक्त था। उसके अंग बड़े हृष्ट-पुष्ट थे। सम्पूर्ण देवताओंने उसकी भूरि-भूरि प्रशंसा की थी
śaunaka uvāca—tapodhana! asminn eva kāle kadrūś ca vinatā ca ubhe bhaginī ekasārdhaṃ vihārārthaṃ niryayatuḥ. tābhyāṃ ca samīpataḥ gacchantaṃ uccaiḥśravā-nāma aśvaṃ dadṛśatuḥ. sa paramottamaṃ aśvaratnam amṛtārthaṃ samudramanthane prādurbhūtam. tasminn amoghaṃ balaṃ āsīt. sa sarvāśvānāṃ loke śreṣṭhaḥ, uttamaguṇopetaḥ, sundaraḥ, ajaraḥ, divyaḥ, sarvaśubhalakṣaṇasaṃyuktaś ca. tasya aṅgāni hṛṣṭapuṣṭāni āsan. sarvair devaiḥ sa bahuśaḥ praśaṃsitaḥ.
อุครศรวะกล่าวว่า “โอ้ท่านผู้มั่งคั่งด้วยตบะ! ในกาลนั้นเอง กัทรูกับวินตา—สองพี่น้อง—ออกไปเดินเล่นพร้อมกัน ครั้นแล้วพวกนางเห็นม้า ‘อุจไฉศรวัส’ ผ่านมาใกล้ ๆ ม้านั้นเป็นอัศวรัตนะอันยอดเยี่ยมยิ่ง ซึ่งปรากฏขึ้นเมื่อคราวกวนเกษียรสมุทรเพื่ออัมฤต พละกำลังของมันไม่เคยพร่อง มันเป็นเลิศเหนือม้าทั้งปวงในโลก—เพียบพร้อมด้วยคุณอันประเสริฐ งามสง่า ไม่รู้ชรา เป็นทิพย์ และมีลักษณะมงคลครบถ้วน อวัยวะของมันแข็งแรงสมบูรณ์ และเหล่าเทพทั้งปวงได้สรรเสริญมันครั้งแล้วครั้งเล่า”
शौनक उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how extraordinary beings and objects are recognized by their qualities and auspicious marks, and how divine praise follows true excellence. It also sets up the ethical tension that will arise from desire and rivalry when such a prized marvel is seen.
Kadrū and Vinatā go out together and see the celestial horse Uccaiḥśravas passing nearby. The narrator describes its divine origin from the ocean-churning and its unmatched, auspicious excellence, praised by the gods—preparing the ground for the sisters’ ensuing dispute.